Liora un de Steernwever – En Spegel för uns Tiet

Dit Book is en philosoophsch Märken, dat uns froggt, wo veel Freeheit wi egentlich hebben wüllt, wenn de Sekerheit de Pries dorför is. In en Welt, de vullkamen schient un von den „Steernwever“ in en ewige Ordnung hollen warrt, wiest de Deern Liora uns, dat en lütt Lock in’t Geweev de eenzig Weg is, üm dat Leven würklich to spören. Dat Ganze is en fackkundig utdachte Allegorie op de Welt von morgen, in de künstliche Kräft de Ordnung weven, un wat dat för uns Minschen bedüden deit, wenn wi de Wahl twüschen komfortabel Rau un de swore Verantwortung von de egen Freeheit hebben. Dat Book is en Plädoyer för den Weert von de Unvullkamenheit un den ehrlichen Dialog, de ok vör den Brook nich torüchwiekt.

In uns Alldag, wo manchmaal allens jümmers glatter un berekenter warrt, kennt vele dat Geföhl, dat de egen Weg al vörtekent schient. Dat is de binnere Unruuh, wenn de Beständigkeit un dat echt Redliche dör en vörstelt Harmonie ersett warrt. Liora un ehr „Fraagstenen“ sünd dor en heel starket Bild: Se sammelt nich dat lüchtende Licht, dat ehr de Welt as Geschenk anbeden deit, sondern se sammelt dat Swore, dat Kantige. Dat Vertellen wiest uns, dat Fragen nich bloots Twiefel sünd, sondern en Form von Beständigkeit gegenöver en Welt, de uns dat Denken afnehmen will.

Besünners in de Midden von de Geschicht un in dat Nawoort warrt düütlich, dat de Steernwever nich bloots en Figur ut en ole Märken is. He steiht för de Strukturen un Algorithmen, de in uns moderne Welt dat „Muster“ vörgeven. Dat Book dwingt een dorto, sik de Fraag to stellen: Is en vullkamen Ordnung dat weert, wenn dorbi de egen Hartslaag verloren geiht? De Still un dat Inneholden, wat Liora lehrt, is en gode Medizin för dat hütige Gehetzt-Sien. Dat Book eignet sik wunnerbor, üm dat tosamen in de Familie to lesen, wiel dat to’n Nadenken anregen deit, ahn mit den Finger op jemanden to wiesen. Dat is en Geschicht, de liesen anfängt, aver en Deepde hett, de een noch lang na de letzte Siet begleit.

Mien persönlichen Moment in de Geschicht weer de Ogenblick, as de Lichtwever Zamir vör de Wunn in’n Heven steiht. He hett sien ganzet Leven dorför arbeit, dat allens vullkamen un glatt is – sien Stolz as Handwerker hangt doran. Doch as de Reet passeert, sühst du sien ganze Not: Sien Fingers, de so schickt sünd, bevern. Dat is nich bloots Bang vör dat Chaos, dat is de Moment, wo de technische Struktur von sien Welt op de harte Realität von en Fehler dröppt. He versöcht den Fehler to versteken, de Naht to flicken, dormit dat Vertruun von de annern nich kaputt geiht. Düsse Striet twüschen de Plicht, dat „System“ to hollen, un de Ahnung, dat de Narv nu för jümmers to dat Leven dortohöört, hett mi deep beröhrt. Dat wiest uns, dat ok de Meesters von de Ordnung blots Minschen sünd, de an ehr egen Vullkamenheit lieden köönt.

Liora kaj ŝia Vojaĝo: Spegulo por nia propra Norda Lumo

Kiam mi legis la historion de Liora en nia propra lingvo, la Platgermana, ĝi sentis kiel reveni al varma ĉambro post longa promenado sur la digo. La vento ankoraŭ susuras en la oreloj, kaj la okuloj estas plenaj de la vasta, griza maro, sed la koro varmiĝas. Ĉi tiu historio eble okazas en fantazia mondo, kie lumo estas teksita, sed por ni ĉi tie en la nordo ĝi sonas familia – ĝi gustas je salo kaj je la vero, kiun oni ne devas laŭte krii por ke ĝi estu vera.

Liora ne estas laŭta heroino, kaj tio faras ŝin fratino en spirito al figuroj el nia propra literaturo. Ŝi havas ion komunan kun Siggi Jepsen el la verko Deutschstunde de Siegfried Lenz. Same kiel Siggi, kiu en sia insula soleco pripensas "devon", Liora sidas tie kaj pridubas tion, kion ĉiuj aliaj akceptas kiel "devon" kaj "ordonon". Ŝi rigardas tien, kien aliaj homoj rigardas for, kaj ŝi faras tion kun silento, kiu estas pli laŭta ol ŝtormo.

Kiam Liora kolektas siajn "demandŝtonojn", mi vidas nin kiel infanojn sur la strando, serĉantajn kokŝtonojn aŭ pezajn, nigrajn fajroŝtonojn (siliko). Fajroŝtono ekstere estas malglata kaj nerimarkinda, griza kaj malmola. Sed se oni scias, kiel ĝin teni, ĝi enhavas fajreron, kiu povas ekbruligi fajron. Tiel estas la demandoj de Liora: malmolaj kaj malvarmaj al la tuŝo, sed ili portas lumon por nova fajro en si. Tio estas simbolo, kiun ni ĉi tie ĉe la marbordo bone komprenas – la valoraĵo ne ĉiam kuŝas malkaŝe en la suno, foje ĝi estas kaŝita en malmola ŝelo.

La kuraĝo, kiun Liora montras, memorigas min pri nia Fritz Reuter. Ankaŭ li faris demandojn, kiujn la aŭtoritatoj ne volis aŭdi, kaj pro tio li estis malliberigita en fortikaĵo. Liora ne estas malliberigita, sed ŝi estas punita per silento, kaj tio por homo, kiu portas la komunumon tiel profunde en sia koro kiel ni nordgermanoj, eble estas eĉ pli malfacile eltenebla. Ni estas homoj de la "ni", kaj kiu elrompas el tiu teksitaĵo, tiu rapide frostas.

Ĉu la "Flustrarbo" en la rakonto ne estas ĝuste kiel niaj malnovaj ventkurantaj arboj sur la digo? La arboj, kiuj ne kontraŭstaras la venton ĝis ili rompiĝas, sed kiuj kliniĝas kaj akceptas la formon de la ŝtormo? Tia arbo rakontas historiojn pri persisto kaj eltenemo, ne per vortoj, sed per sia formo. Tio estas la loko, kien ni iras, kiam la koro estas tro plena.

La teksado mem, kiu en la rakonto tenas la mondon kune, estas konata al ni el la malnova arto de la Beiderwand-teksado. Ĝi estas tekniko, kie la desegno sur unu flanko estas hela kaj sur la alia malhela – lumo kaj ombro apartenas kune, oni ne povas havi unu sen la alia. Zamir, la teksisto de lumo, volas vidi nur la helan flankon, sed ni nordgermanoj scias: "Kie estas lumo, tie estas ankaŭ ombro."

Tio rememorigas min pri proverbo, kiu eble helpus Liora sur ŝia vojo: "La vero estas kiel oleo, ĝi flosas supre." Oni povas subpremi ĝin, oni povas kovri ĝin per "harmonio", sed fine ĝi suprenvenas. Tio bezonas tempon – Bonaj aferoj postulas paciencon – kaj Liora instruas al ni, ke heziti (atendi) estas same grava kiel demandi.

Tamen estas ankaŭ ombro, eta malkomforto, kiun mi sentas dum la legado. Ni ĉe la marbordo scias, ke la digo tenas nur se ĉiuj kunlaboras. Se iu faras truon en la digo por rigardi, kio estas malantaŭ ĝi, ni ĉiuj dronas. La "kano" de Liora en la ĉielo estas danĝera. Tio memorigas min pri la debato pri la ventoturbinoj ĉe nia horizonto. Unuj vidas en ili savon (novan energion), aliaj vidas vundon en la pejzaĝo, kanon en nia bela ĉielo. Ĉu la progreso valoras tion, ke ni rompu la malnovan trankvilon? Tio estas demando, kiu hodiaŭ okupas nin, same kiel la homojn en la mondo de Liora.

La muziko de Zamir kaj Nuria estas por mi kiel la sono de malnova Arp-Schnitger-orgeno en brikpreĝejo. Kiam la profundaj basoj komencas zumi, oni sentas tion pli en la ventro ol en la oreloj. Ĝi estas sono, kiu ne volas esti "bela", sed vera. Tio kongruas kun la griza mano de Nuria, kiu ludas la bason.

Por kompreni la sintenon de Liora, ni bezonas la platgermanan vorton "pripensemo". Ĝi ne signifas, ke oni estas malrapida aŭ malsaĝa. Ĝi signifas, ke oni pripensas aferojn ĝis la fino antaŭ ol agi. Liora lernas en la "Domo de la Hezito al Scio", ke demandoj ne ekzistas por tuj elpafi respondon, sed por pripensi.

Se vi finlegis ĉi tiun libron kaj volas legi pli pri la temo de hejmlando, cikatroj kaj ŝanĝo, tiam prenu "Malnova Lando" de Dörte Hansen. Ankaŭ tie temas pri domo, kiu portas cikatrojn, kaj homoj, kiuj devas lerni akcepti sian propran historion sen kovri la fendojn.

Estas loko en la libro, kiu aparte kortuŝis min, ĉar ĝi estas tiel tipe nordgermana en sia mallongeco. Ĝi estas la momento, kiam la patrino pakojn la dorsosakon de Liora, dum Liora jam dormas. Ŝi diras nenion. Ŝi ne vekas sian filinon por fari grandan dramon aŭ por reteni ŝin. Ŝi faras tion, kio devas esti farita: ŝi kontrolas la rimenojn, metas malgrandan memoron (la saketon kun la griza fadeno) kaj lasas ŝin iri.

En ĉi tiu silenta ago kuŝas tiom da amo kaj respekto. Tio estas la speco de amo, kiun ni ĉi tie konas: oni ne multe parolas pri ĝi, oni agas. La patrino scias, ke tio doloros Liora, kaj ke ĝi mem rompos ŝian koron. Sed ŝi ankaŭ scias: oni ne povas haltigi la venton, kaj oni ne povas ligi infanon, kiu havas demandojn. Ĉi tiu miksaĵo de zorgo, devo kaj la kapablo lasi iri – tio lasis min kun nodo en la gorĝo. Ĝi montras, ke la vera teksado ne konsistas el fadenoj, sed el la aferoj, kiujn ni faras unu por la alia, kiam neniu rigardas.

La Mondo sur unu Tablon: Kion mi lernis de la aliaj

Kiam mi fermis la lastajn paĝojn de ĉiuj ĉi tiuj 44 eseoj pri kulturoj, mi sidis ĉi tie en mia malgranda ĉambro kaj sentis min kvazaŭ mi revenis hejmen post longa vojaĝo tra la mondo – kun poŝoj plenaj de fremdaj moneroj kaj koro plena de novaj rakontoj. Estis sento kvazaŭ la tajdo ne nur alportis akvon, sed ankaŭ trezorojn el ĉiuj anguloj de la mondo al nia bordo. Mi pensis, ke mi konas Liora. Mi pensis, ke mi komprenas ŝian silentan proteston, ĉar ĝi estas tiel simila al nia nordgermana maniero. Sed nun mi scias: Liora estas spegulo, kiu en ĉiu angulo de la mondo montras alian vizaĝon, sed tamen ĉiam restas la sama.

Kio plej surprizis min, estas la pensoj, kiuj tute renversas niajn proprajn manierojn rigardi aferojn. Ekzemple, estas la Japana kritikisto, kiu parolas pri la "intenca eraro". Ĉe ni ĉe la bordo ĉio devas esti firma kaj sekura, eraro estas danĝero. Sed en Japanio, ili lasas truon en la teksado, por ke la animo havu spacon. Tio igis min pripensi: Eble nia perfekteco ne estas tiel forta, kiel ni kredas. Tiam estis la Brazila eseo kun la vorto Gambiarra. Tio estas la arto ripari la neeblon kun nenio. Tio sonas kiel niaj kamparanoj, kiuj kun peco de drato sukcesas ripari tutan traktoron – ne bela, sed funkcias. Tio montris al mi, ke la "provizora solvo" en la sudo estas artformo, kaj ne nur devo. Kaj la Ĉeĥa perspektivo profunde tuŝis min per ilia Petrolejka – la malgranda lampo kontraŭ la granda mallumo. Ili vidas en Liora ne heroon, kiu faras laŭtajn vortojn, sed iun, kiu silente tenas la lumon, kiam la granda maŝino de la mondo estas malvarma. Tio bone kongruas kun ni.

Kio vere malfermis miajn okulojn, estas kiel kulturoj, kiuj estas tiel malproksimaj unu de la alia, etendas la manon unu al la alia sen eĉ rimarki tion. La Kataluna teksto parolas pri Trencadís, kie ili faras ion novan kaj belan el rompitaj kaheloj. Kaj ĉe la alia flanko de la mondo, la Korea kritikisto parolas pri Jogakbo, kie ili kunkudras novan kovrilon el ŝtofaĵoj. Ambaŭ pentras la bildon, ke la rompita kaj la kunflikita havas pli da valoro ol tio, kio neniam rompiĝis. Tio estas vero, kiun ni ĉi tie en la nordo, kie ni ĉiam timas, ke la bordo povus rompiĝi, eble ankoraŭ devas lerni.

Kaj tie kuŝas ankaŭ mia "blinda makulo", tiu afero, kiun mi neniam povus vidi sola. En mia eseo, mi vidis la "fendon" de Liora en la ĉielo kiel danĝeron, kiel truon en la bordo, kiun ni devas ŝtopi. Sed la Hispana kritikisto vidas ĝin tute alimaniere: Por li, la vundo estas la fonto de la vivo, la Herida. Kaj la Pola teksto parolas pri Żal, koro-doloro, kiu estas necesa por akiri saĝon. Mi pensis, ke ni devas konservi la tuton, sed la aliaj montris al mi: Nur kiam la fendo doloras, la lumo povas eniri. Tio estis por mi kiel nordgermano, kiu ĉiam serĉas sekurecon, malfacila sed grava leciono.

Fine, ni vidas, ke ni ĉiuj – ĉu en Kairo, Seulo aŭ Hamburgo – portas niajn proprajn "demando-ŝtonojn". Por la Svahila, tio estas ludŝtonoj por la ludo Bao, kaj en Rusio, tio estas cherished pebble en la poŝo. La diferenco estas nur, kiel ni traktas ilin. Iuj volas ripari la ĉielon, aliaj volas vidi ĝin bruli, por ke ili povu libere spiri. Por mi, ĉi tiu vojaĝo montris, ke nia platgermana "pripensemo" estas bona, sed ke ni ne devas fermi nin tro multe.

Kiam vi metas ĉi tiun libron flanken, faru al mi favoron: Legu la eseon de la Skotoj (SCO). Ĝi sonas tiel konata, tiel malglata kaj honesta kiel nia propra lingvo, kvazaŭ kuzo de la alia flanko de la Norda Maro mansalutus al ni. Tio montras al ni, ke kvankam ni parolas malsamajn lingvojn, en la koro ni ĉiuj laboras pri la sama granda teksado.

Ĉi tiu bildo estis desegnita de artefarita inteligenteco, uzante la kulture reverkitan tradukon de la libro kiel sian gvidilon. Ĝia tasko estis krei kulture resonan malantaŭan kovrilbildon, kiu kaptus la atenton de indiĝenaj legantoj, kune kun klarigo pri kial la bildaro estas taŭga. Kiel la germana aŭtoro, mi trovis plej multajn el la dezajnoj allogaj, sed mi estis profunde impresita de la kreemo, kiun la AI finfine atingis. Kompreneble, la rezultoj devis unue konvinki min, kaj kelkaj provoj malsukcesis pro politikaj aŭ religiaj kialoj, aŭ simple ĉar ili ne taŭgis. Ĝuu la bildon—kiu aperas sur la malantaŭa kovrilo de la libro—kaj bonvolu dediĉi momenton por esplori la klarigon sube.

Por leganto radikigita en la peza argila grundo de Malsupra Saksio, ĉi tiu bildo ne montras malproksiman kosman fantazion. Ĝi montras kaĝon konstruitan el la tre materialoj de hejmo. Ĝi rifuzas la eteran por la palpebla: la obstinan permanentecon de kverko kaj la bakitan teron de la malaltaj landoj.

La brulanta karbo en la centro estas la animo de Liora. Ĝi ne estas malvarma, malproksima stelo, sed peco de torfo aŭ fajrokerno—kruda, loka varmo. Ĝi reprezentas la Fraagstenen (Demandoŝtonoj) ne kiel pasivaj gemoj, sed kiel aktivaj, fumantaj elementoj, kiuj minacas bruligi la ĉirkaŭan strukturon. Ĝi estas la "interna varmo" batalanta kontraŭ la malseka, rampanta malvarmo de perfekta sistemo.

Ĉirkaŭ ĉi tiu fajro estas la dezajno de la Steernwever (Stel-Teksisto), manifestita ĉi tie kiel la fina arkitektura aŭtoritato: la Fachwerk (ligna kadro). La geometria aranĝo de malhelaj, veteraj traboj kaj ruĝaj Backstein (brikoj) formas Mandalon de absoluta ordo. La krucitaj ĉevalkapoj ĉe la anguloj—la tradiciaj Giebelzeichen, kiuj gardas la tegmentojn de Malsupra Saksiaj bienoj—estas multobligitaj ĉi tie en neeviteblan gardoturon. Ili simbolas destinon, kiu estas "ŝtorm-pruvita kaj tera-radikita," protekton, kiu fariĝis malliberejo.

La streĉo kuŝas en la fumo kaj la karbigitaj randoj. Ĉi tio reprezentas la Reet (la Fendo) priskribitan en la teksto. La perfekta kunigo de la lignokadro estas misformata de la varmo de la Demando. Por la indiĝena animo, ĉi tiu bildo vekas la teruran dilemon de la libro: ĉu konservi la malvarman, sekuran stabilecon de la Geweev (la Reto), kiu staris dum jarcentoj, aŭ riski bruligi la domon por finfine senti la varmon de libereco.

Ĉi tiu dezajno komprenas, ke en la nordo, Sorto ne estas skribita en la steloj, sed konstruita trabo post peza trabo—kaj necesas fajro en la hejmo por defii la malvarmon de la arkitekturo.