Liora lan Penenun Lintang
Fabula moderna quae provocat et remuneratur. Omnibus qui parati sunt quaestionibus manentibus se dedere - adultis et pueris.
Overture
Crita iki ora kabuka kadi dongèng lumrahé,
nanging kawiwitan saka pitakon
kang ora gelem meneng.
Rikala dina Setu enjang.
Sawijining reraosan babagan "Kacerdasan ingkang Ngungkuli Kodrat",
angen-angen kang nggubel ati
lan ora kena disingkiraké.
Wiwitané, namung wujud gagasan.
Kaku, adhem, tata titi,
nanging sepi nyenyet tanpa jiwa.
Sawijining donya kang ayem tentrem nanging suwung:
tanpa lapa, tanpa sangsara.
Nanging uga tanpa krenteg, kang aran kangen.
Banjur, sawijining bocah wadon sumedya mlebu ing bunderan iku.
Nggawa buntelan,
kebak Watu Pitakon.
Pitakoné dadi hiasaning rengat ing kasampurnan.
Kanthi sepi, pitakon diuculaké,
kang luwih landhep tinimbang jeritan.
Ingkang ora rata dipunupadi,
amarga ing kono urip kawiwitan,
amarga ing kono benang nemu cekelan,
kanggo nali barang sing anyar.
Crita iku mbedhah wujudé dhéwé.
Dadi empuk lir ibarat embun ing cahya pisanan.
Wiwit nenun awaké dhéwé,
lan dadi wewangunaning tenunan iku dhéwé.
Apa sing kokwaca saiki dudu dongèng biyasa.
Iki tenunan angen-angen,
tembang pitakon,
pola kang nggolèki awaké dhéwé.
Lan ana rasa kang mbisik:
Sang Hyang Juru Tenun Lintang ora mung paraga.
Panjenengané uga reroncèning dumadi,
kang makarya ing sela-selaning larik —
kang gumeter yèn kita senggol,
lan sumunar anyar,
ing papan kita wani narik siji benang.
Overture – Poetic Voice
Nahan ta wuwusen, tan saking carita purwa,
Nging saking pracna kang tan kena inambeng,
Kang tan arsa meneng.
Ri tumpak ing enjang,
Ri sedeng gunem catur Maha-Budhi,
Cipta-graha kang tan kena inicalaken.
Duk ing nguni, amung cipta-maya.
Asrep, tata-titi, nanging suwung ing suksma.
Bhuwana langgeng, tan ana klesa, tan ana rudra.
Nanging sepi saking karsa,
Kang aran tistis-ing-kung,
Kang dadi purwaning brangta.
Atha, tumama ta sang kanya ring mandala.
Anggembol wungkusan,
Penuhing sela-pracna.
Ujarira minangka ceda ring purnabawa.
Angucap ing sunya-ruri,
Luwih landhep saking gora-swara.
Inupaya kang gora-gora,
Awit irika sangkaning hurip,
Irika tantra manggih purusa,
Sangkan paraning dumadi anyar.
Carita amecah rupa nira.
Dadya mredu kadi tuhina ing prabhatakala.
Miwiti anenun pribadi,
Dadya kang tinenun.
Kang kinawruhan, boya carita usana.
Iki tantra ning cipta,
Gita ning pracna,
Wewujudan kang ngupadi jati diri.
Wara-wara saking nala:
Sang Hyang Kartika-Tantra boya amung wewayangan.
Panjenenganipun punika Pola, kang dumunung ing sela-selaning gatra —
Kang geter nalika kineneng asta,
Lan sumunar malih,
Ing papan kita purun narik benang.
Introduction
Liora lan Sang Hyang Juru Tenun Lintang: Pasemon bab Kamardikaning Ati
Buku punika mujudaken fabel filosofis utawi alegori dhistopia ingkang sanget jero tegesipun. Kanthi ngginakaken busana dongèng ingkang kebak sastra lan tembung-tembung éndah, buku punika ngrembag babagan pitakenan ingkang awrat antawisipun pepesthèn (determinisme) lan kamardikaning karsa (willensfreiheit). Ing sawijining donya ingkang katingal sampurna, ingkang dipunjagi kanthi titi déning kekiyatan inggil ingkang dipunwastani "Sang Hyang Juru Tenun Lintang", paraga utama ingkang asmanipun Liora nyobi mbedhah tatanan wau kanthi ngginakaken pitakenan-pitakenan kritis. Karya punika dadi sarana pamawas diri babagan kacerdasan ingkang ngungkuli kodrat lan utopia téknokratis. Buku punika ugi nggambaraken tegangan antawisipun raos aman ingkang kepénak lan tanggung jawab ingkang awrat nalika kita milih dalan piyambak. Punika mujudaken panyuwunan supados kita ngajèni ajining kekurangan lan wigatinipun dhialog kritis ing madyaning gesang.
Ing sela-selaning dinten ingkang kebak tuntutan supados kita tansah laras lan "manut" dhumateng kahanan, asring wonten raos gatel ing telenging batin ingkang mboten saged dipunkukur. Kita asring ngrasa bilih sedaya lampah gesang punika kados sampun ditenun kanthi rapi, saéngga mboten wonten papan kanggé mangu-mangu. Nanging, lumantar Liora, kita dipunajak kanggé ngrangkul malih "Watu Pitakon" ingkang kita gadhahi. Ing mriki, pitakenan dudu gegaman kanggé ngrusak, nanging dadi wiji kanggé thukul. Buku punika mboten namung nyritakaké babagan pambrontakan, nanging babagan kados pundi kita saged dados wicaksana (ngudi kawicaksanan) ing tengahing sistem ingkang asring krasa adhem lan kaku.
Wontenipun "Pendhapa Panantèn Kawruh" ing jeroning crita nggambaraken kados pundi wigatinipun nggadhahi papan kanggé dadi "mateng" bebarengan. Ing mriki, tiyang sepuh saged maosaken crita punika dhumateng lare-lare, dudu kanggé maringi jawaban ingkang cepet, nanging kanggé mbangun raos tanggung jawab dhumateng saben pilihan. Buku punika ngélingaken bilih kauripan ingkang tanpa pitakenan punika kados déné tilèm ingkang dangu. Nalika kita wiwit tangi, pancèn krasa sakit, nanging ing kono urip ingkang sanyatané nemu cekelan. Crita punika dadi kanca ingkang anget kanggé sapa waé ingkang ngrasa bilih harmoni ingkang sampurna kadhangkala krasa suwung tanpa ananya krenteg kangen dhumateng kabeneran.
Tumrap kula, perangan ingkang paling nrenyuhaken nanging ugi kebak dhestun inggih punika nalika Zamir nyobi nambal "Goro-goro" utawi suwèkan ing langit kanthi sesingidanan. Wonten ing mriki ketingal sanget padudon batin antawisipun kepinginan njagi praupan (citra) ingkang sampurna lan kasunyatan ingkang sampun ajur. Ing kabudayan kita, asring wonten meksan supados kita nutupi "cacat" supados mboten ngisin-isini utawi ngrusak katentreman umum. Nalika Zamir nyambut damel sewengi muput kanthi driji ingkang medal getihipun namung kanggé masthèkaké bilih "jahitan" wau mboten ketingal, kita saged ngrasakaké kados pundi awratipun nanggung beban sistem ingkang mboten angsal klintu. Punika dudu babagan nambani tatu, nanging babagan kados pundi kita asring milih "ngapusi" awaké dhéwé supados donya tetep katingal éndah, sanadyan ing jeroné krasa kosong lan atis.
Reading Sample
Mirsani Lebeting Buku
Kula ngaturi panjenengan maos kalih wekdal saking cariyos punika. Ingkang kapisan inggih menika wiwitanipun – satunggaling gagasan sepi ingkang dados cariyos. Ingkang kaping kalih inggih menika wekdal saking tengahing buku, ing pundi Liora rumaos bilih kasampurnan menika sanès pungkasaning pados, nanging asring dados pakunjaran.
Kadospundi Sedaya Punika Kawiwitan
Punika sanès cariyos "Dèk jaman biyen" ingkang limrah. Punika wekdal sadèrèngipun benang kapisan dipintal. Satunggaling pambuka filosofis ingkang ntokaken laras lampahing cariyos.
Crita iki ora kabuka kadi dongèng lumrahé,
nanging kawiwitan saka pitakon
kang ora gelem meneng.
Rikala dina Setu enjang.
Sawijining reraosan babagan "Kacerdasan ingkang Ngungkuli Kodrat",
angen-angen kang nggubel ati
lan ora kena disingkiraké.
Wiwitané, namung wujud gagasan.
Kaku, adhem, tata titi,
nanging sepi nyenyet tanpa jiwa.
Sawijining donya kang ayem tentrem nanging suwung:
tanpa lapa, tanpa sangsara.
Nanging uga tanpa krenteg, kang aran kangen.
Banjur, sawijining bocah wadon sumedya mlebu ing bunderan iku.
Nggawa buntelan,
kebak Watu Pitakon.
Kendel Mboten Sampurna
Ing donya ingkang "Sang Hyang Juru Tenun Lintang" tansah mbeneraken saben kaluputan kanthi sanalika, Liora manggihaken perkawis ingkang awisan ing Pasar Cahya: Satunggaling kain ingkang dipuntilar mboten rampung. Pepanggihan kaliyan Mbah Joram, juru iris cahya sepuh, ingkang ngowahi sedayanipun.
Liora mlaku terus kanthi gagas, nganti dhèwèké weruh Mbah Joram, siji Juru Iris Cahya tuwa.
Mripaté ora lumrah. Sijiné bening lan wernané coklat tuwa, sing namataken donya kanthi tliti. Sing sijiné katutup selaput putih susu, kaya ora nyawang metu marang barang-barang, nanging nyawang nembus marang wektu kuwi dhéwé.
Panyawangé Liora kaku ing pojokan méja. Ing antarané kain-kain sampurna sing sumunar, ana potongan cilik sethithik. Cahya ing jeroné kelap-kelip ora rata, kaya lagi ambegan.
Ing siji panggonan polané pedhot, lan siji benang pucet nggantung metu lan nggula-wenthah ing angin sing ora katon, sawijining undhangan bisu kanggo nerusaké.
[...]
Mbah Joram njupuk benang cahya sing mruwil saka pojokan. Dhèwèké ora ndèlèh benang kuwi ing gulungan sampurna, nanging ing pinggir méja, ing ngendi bocah-bocah padha liwat.
"Ana benang sing lair kanggo ditemokaké," grenengé, lan saiki swarané kaya teka saka kajeron mripaté sing putih susu, "Dudu kanggo didhelikaké."
Cultural Perspective
<under construction>
This image was designed by an artificial intelligence, using the culturally rewoven translation of the book as its guide. Its task was to create a culturally resonant back cover image that would captivate native readers, along with an explanation of why the imagery is suitable. As the German author, I found most of the designs appealing, but I was deeply impressed by the creativity the AI ultimately achieved. Obviously, the results needed to convince me first, and some attempts failed due to political or religious reasons, or simply because they didn't fit. Enjoy the picture—which features on the book's back cover—and please take a moment to explore the explanation below.
For a Javanese reader, this image is not merely decorative; it is a visual representation of Kejawen (Javanese mysticism) grappling with the crushing weight of destiny. It evokes the atmosphere of a shadow puppet theater (Wayang Kulit) where the lamp has become too hot for the screen.
The centerpiece is a bronze vessel shaped like a bird, reminiscent of the Blencong—the oil lamp used in Wayang performances to cast shadows and give life to the puppets. In the story, Liora is the spark that questions the script. Here, the lamp does not just hold light; it bleeds molten gold, symbolizing the Watu Pitakon (Stone of Question). It represents a soul (Sukma) that refuses to be a mere puppet moved by the Dalang (puppet master), overflowing with a will that is too volatile to be contained by the vessel.
The background is carved from dark, porous volcanic andesite—the same "river stone" used to build the ancient temples of Borobudur and Prambanan. This circular, interlocking mandala represents the Pakem—the rigid, immutable canon or "perfect order" woven by the Sang Hyang Juru Tenun Lintang (The Divine Star-Weaver). It is beautiful, symmetrical, and terrifyingly heavy. It symbolizes a universe of Tata Titi Tentrem (absolute, orderly peace) that has become a stone cage, devoid of the warmth of human choice.
The most profound element is the destruction. The molten light is cracking the ancient stone relief. In Javanese philosophy, this mirrors the Goro-goro—the cosmic turbulence in a Wayang play where nature goes into chaos to signal a change in the era. The cracks are glowing with the heat of magma, reminding the reader that the land of Java sits upon fire. It signifies that Liora’s questions are not polite inquiries; they are a volcanic force melting the Laku Pepesthèn (The Path of Destiny), proving that even the most sacred stone structures must break when the human spirit demands to breathe.