O usudu niti i hrabrosti pitanja

Ima priča koje kao da su pisane da se čitaju naglas, uz oganj, kada se obitelj okupi i riječ dobije svoju težinu. Liora i Zvjezdani tkalac jedna je od njih. U ruhu poetične bajke krije se filozofska basna o najstarijem od svih pitanja: koliko svog života uistinu biramo, a koliko se tka za nas? U naizgled savršenom svijetu, koji nadmoćna instanca – Zvjezdani tkalac – održava u apsolutnoj harmoniji, mala Liora počinje tiho pitati „zašto“. Čitatelju koji zna da se najvažnije stvari ne izgovaraju lako, to pitanje pogađa ravno u srce. Ovo je, u svojoj srži, tiha pohvala vrijednosti nesavršenosti i hrabrosti da se nastavi pitati.

U našoj svakodnevici, često se susrećemo s osjećajem da su putovi kojima koračamo već unaprijed utabani. Promatramo li ljude u rano jutro, vidjet ćemo ritam koji je istovremeno umirujuć i uznemirujuće predvidljiv. Postoji duboka ljudska čežnja za redom, za svijetom u kojem nema gladi i u kojem svatko zna svoje mjesto. No, upravo u toj besprijekornosti krije se opasnost gubitka onog drhtaja koji zovemo vlastitim bićem. Ova priča nas podsjeća da istinski život ne počinje tamo gdje je sve glatko, već upravo na neravninama gdje nit pronalazi uporište.

Liora ne donosi revoluciju mačem, već torbom punom kamenčića – pitanja koja djeluju kao pukotine u savršenom poretku. To je poziv na buđenje koji je posebno dragocjen u vremenu kada se tehnologija i algoritmi nude kao arhitekti naše sreće. Priča nas izaziva da razmislimo: je li mir koji osjećamo doista naš, ili je to samo tišina sustava koji ne dopušta odstupanja? Iako odiše atmosferom koja podsjeća na zajedničko čitanje uz ognjište, njezina srž je duboko intelektualna i pogađa odraslog čitatelja koji preispituje granice vlastite slobode.

Posebna snaga ovog djela leži u tome što ne nudi jeftinu utjehu. Ono nas uči da svako važno pitanje ima svoju težinu i svoju cijenu. To nije samo literatura; to je alat za razumijevanje stvarnosti u kojoj se granica između ljudske intuicije i strojne logike sve više briše. Kroz dijalog majke i kćeri, te kroz napetost između reda i kaosa, čitatelj se vodi prema spoznaji da je odgovornost za vlastitu nit, koliko god ona bila krhka ili siva, jedini put prema istinskoj zrelosti.

Trenutak koji me najdublje dotaknuo nije bila tišina prirode, već scena društvenog trenja u kojoj mladi tkač Zamir, suočen s rascjepom u tkanju neba, grozničavo pokušava sakriti štetu. Njegov strah nije samo strah od uništenja, već strah od gubitka autoriteta i smisla koji mu je nametnut. Promatrati ga kako pokušava "zakrpati" istinu kako bi očuvao privid savršenstva, odražava onaj bolni ljudski impuls da sakrijemo svoje ožiljke pred drugima. To nije samo sukob dvoje mladih ljudi; to je sudar dvaju svjetonazora – onoga koji čuva fasadu pod svaku cijenu i onoga koji vjeruje da je vidljivi šav iskreniji od nevidljive laži. Ta scena me podsjetila da su naši najteži sukobi često oni u kojima branimo sustave koji nas istovremeno hrane i sputavaju.

കല്ലുകളും, ലേസ് പണികളും, നിശബ്ദമായ പ്രതിരോധവും: ലിയോര എന്തുകൊണ്ട് ക്രൊയേഷ്യൻ ആത്മാവിനെ സംസാരിക്കുന്നു

"ലിയോരയും നക്ഷത്ര നെയ്ത്തുകാരനും" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ പേജ് ഞാൻ ആദ്യമായി തുറന്നപ്പോൾ, ഞാൻ ഒരു കഥ പ്രതീക്ഷിച്ചു. പക്ഷേ, ഞാൻ കണ്ടെത്തിയത്, നമ്മുടെ സ്വന്തം സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ നൂലുകൾ എടുത്ത് ഒരു പുതിയ, സർവസാധാരണമായ തുണിത്തരത്തിൽ നെയ്തതുപോലെ, എന്നിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പ്രതികരിച്ചു. ക്രൊയേഷ്യൻ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്ന് ഈ കഥ വായിക്കുന്നത്, ലിയോരയുടെ തിരച്ചിലിൽ നമ്മുടെ സ്വന്തം പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനങ്ങൾ, നമ്മുടെ ചരിത്രവും നിശബ്ദവും അനങ്ങാത്ത ആത്മാവും, നൂറ്റാണ്ടുകളായി നമ്മെ നിർവചിക്കുന്നതും തിരിച്ചറിയുന്നതാണ്.

ലിയോര സാഹിത്യത്തിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടവളല്ല. ചോദ്യങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ കല്ലുകളുടെ ബാഗുമായി അവളുടെ യാത്രയെ ഞാൻ പിന്തുടർന്നപ്പോൾ, നമ്മുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ഇവാന ബ്ര്ലിച്ച്-മഴുറാനിച്ചിന്റെ പരീജാത നായികയായ കോസ്ജെങ്കയെ ഓർക്കാതെ ഞാൻ കഴിയില്ല. കോസ്ജെങ്ക സുരക്ഷിതമായ മേഘങ്ങളെ വിട്ട് ഭീമൻ റെഗോചുമായി കഠിനമായ യഥാർത്ഥ ഭൂമിയെ അന്വേഷിച്ചതുപോലെ, ലിയോരയും പൂർണ്ണതയുടെ നെയ്ത്തിന്റെ സുരക്ഷിതത്വം വിട്ട് പോകുന്നു. നിയമങ്ങളെക്കാൾ ശക്തമായ ആ അപ്രതീക്ഷിതമായ കൗതുകം, "ജീവിതത്തിന്റെ അസമത്വങ്ങൾ" സ്പർശിക്കാനുള്ള ആ ആവശ്യം, സ്വർഗ്ഗം വിട്ടുപോകേണ്ടിവന്നാലും, ഇരുവരും പങ്കിടുന്നു.

നമ്മുടെ സംസ്കാരത്തിൽ, കല്ലുകൾ ശേഖരിക്കുന്ന പ്രവർത്തിക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചോദ്യങ്ങളുടെ "കല്ലുകൾ" നിറഞ്ഞ ലിയോരയുടെ ബാഗ്, നമ്മുടെ ശുഹോസിഡുകൾ (കല്ലുകൊണ്ടുള്ള മതിൽ) എന്നത് അനിവാര്യമായി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഈ കല്ല് മതിലുകൾ, ബൈൻഡറില്ലാതെ നിർമ്മിച്ചവ, നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലകൊള്ളുന്നത് സമത്വവും കൃത്യതയുമാണ്. ശുഹോസിഡിലെ ഓരോ കല്ലും അതിന്റെ ശരിയായ സ്ഥാനം കണ്ടെത്തണം; ഒരു കല്ല് തെറ്റായ സ്ഥാനത്ത് വെച്ചാൽ മതിൽ തകർന്നുപോകും. ലിയോര അതുതന്നെ ചെയ്യുന്നു – അവൾ പ്രത്യക്ഷമായ ക്രമത്തിന്റെ അടിത്തറയിൽ നിന്ന് കല്ലുകൾ എടുത്ത് അവയുടെ ഭാരം പരിശോധിക്കുന്നു. ഇത് അപകടകരമായ ജോലി, പക്ഷേ അത്യാവശ്യമാണ്, കാരണം ശീലത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്ന മതിൽ, സമത്വത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ തകർന്നുപോകാൻ വിധിക്കപ്പെട്ടതാണ്.

സമീർ തന്റെ പൂർണ്ണതയുള്ള പ്രകാശ സംഗീതം നെയ്യുമ്പോൾ, അതിൽ ഞാൻ നമ്മുടെ പാഗ് ലേസ് (Paške čipke) ന്റെ പ്രതിഫലനം കാണുന്നു. പിഴവുകൾക്ക് സ്ഥലം ഇല്ലാത്ത ഒരു കലയാണ് ഇത്; ഓരോ നൂലും കണക്കാക്കപ്പെട്ടതാണ്, ഓരോ കെട്ടും സൗന്ദര്യത്തിന്റെ കർശനമായ ജ്യാമിതിയുടെയും ഭാഗമാണ്. പാഗ് ലേസിന്റെ സൗന്ദര്യം അതിന്റെ ക്രമത്തിൽ, അതിന്റെ "വെളുത്ത നിശബ്ദതയിൽ" നിലകൊള്ളുന്നു. സമീർ അത്തരം സൗന്ദര്യത്തിന്റെ രക്ഷകനാണ്. പക്ഷേ, കഥ നമ്മെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു: ആ സൗന്ദര്യം ഒരു തടവറയായാൽ എന്ത് ചെയ്യും? നമ്മുടെ മഹാനായ കണ്ടുപിടിത്തകാരനായ ഫൗസ്റ്റ് വ്രാൻചിച് (Faust Vrančić) ഈ ചോദ്യം മനസ്സിലാക്കും. ഹോമോ വോളൻസ് (പറക്കുന്ന മനുഷ്യൻ) എന്ന നിലയിൽ, ആകർഷണശക്തിയുടെയും മനുഷ്യ പരിധികളുടെയും നിയമങ്ങളെ അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്തു. ലിയോരയെപ്പോലെ, അദ്ദേഹം അസാധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടതിൽ "തുള" കണ്ടു, അതിലൂടെ ചാടാൻ ധൈര്യം കാണിച്ചു – അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ.

ശപിച്ച മരത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര എന്റെ വെലെബിറ്റ് (Velebit) പർവതത്തിലേക്കുള്ള തീർത്ഥാടനമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് സ്വേതോ ബർഡോ (Sveto Brdo) എന്ന ഉച്ചിയിലേക്ക്. ഇവിടെ കാറ്റ് എല്ലാ അനാവശ്യവസ്തുക്കളെയും നീക്കംചെയ്യുന്നു, ഇവിടെ കല്ലും ആകാശവും നിശബ്ദതയിലൂടെ സംസാരിക്കുന്നു. നമ്മുടെ പാരമ്പര്യകഥകൾ വെലെബിറ്റിൽ വില്ലുകൾ താമസിക്കുന്നതായി പറയുന്നു, പക്ഷേ ഈ പർവതം അഹങ്കാരത്തെ സഹിക്കുന്നില്ല. മരത്തിന്റെ മുന്നിലുള്ള ലിയോരയുടെ വിനയം, നമ്മുടെ കർശനമായ പ്രകൃതിയുടെ ഭംഗിയുടെ മുന്നിൽ ഓരോ പർവതാരോഹകനും അനുഭവിക്കുന്ന ഭക്തിയെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ശബ്ദത്തിനുള്ള സ്ഥലം അല്ല, കേൾവിക്കുള്ളതാണ്.

ലിയോരയുടെ ഉള്ളിലെ എഞ്ചിൻ, സമൂഹത്തിന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ അവളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്, നമ്മൾ ദിഷ്പെറ്റ് (dišpet) എന്ന് വിളിക്കും. ഇത് മൊഴിമാറ്റം ചെയ്യാൻ പ്രയാസമുള്ള ഒരു വാക്കാണ്, ദോഷപരമല്ലാത്ത, പക്ഷേ ജീവനിക്കാനുള്ള അനിവാര്യമായ ഒരു പ്രത്യേക പ്രതിരോധം. ദിഷ്പെറ്റ് എന്നത് നിങ്ങൾ വിധിയേയും അധികാരത്തേയും എതിര്‍ക്കുമ്പോഴാണ്, നശിപ്പിക്കാൻ അല്ല, മറിച്ച് നിങ്ങളുടെ സ്വഭാവം നിലനിർത്താൻ. ലിയോര ദിഷ്പെറ്റിന്റെ ഏറ്റവും മഹത്തായ രൂപം കാണിക്കുന്നു – സുഖകരമായ കള്ളത്തിനെതിരെ സത്യത്തെ തേടുന്ന ഒരു പ്രതിരോധം.

കഥയിലുടനീളം ഒരു അനുഭൂതി ഉണ്ട്, അത് ക്ലാപ് പാട്ട് (klapska pjesma) എന്നതിനെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു. ക്ലാപ്പിൽ, സമരസത്വം എല്ലാം ആണ്. ശബ്ദങ്ങൾ ഒന്നായി ലയിക്കണം. ലിയോര ഉദ്ദേശപൂർവ്വം വ്യത്യസ്തമായി പാടുന്ന ശബ്ദമാണ്, മറ്റുള്ളവർ കേൾക്കുകയാണോ അല്ലെങ്കിൽ വെറും യാന്ത്രികമായി നോട്ട് ആവർത്തിക്കുകയാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ. ഇത് ഒരു തൽക്ഷണ അസ്വസ്ഥത സൃഷ്ടിക്കുന്നു, അതെ – നമ്മുടെ സമൂഹത്തിലെ "ആധുനിക പിളർച്ച". ഇന്ന് ഇത് യുവാക്കളുടെ മൈഗ്രേഷൻ എന്ന വേദനാജനകമായ വിഷയത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. പലരും സ്വന്തം നൂലുകൾ വിദേശത്ത് തേടുന്നതിനായി "സുരക്ഷിത നെയ്ത്ത്" നാട്ടിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നു, പിന്നിൽ ശൂന്യതകളെ, സമൂഹ തുണിത്തരത്തിൽ "മുറിവുകൾ" വിടുന്നു. ഈ പുസ്തകം ആശ്വാസം നൽകുന്നു: ആ മുറിവുകൾ അവസാനമല്ല, അവ വളർച്ചയുടെയും മാറ്റത്തിന്റെയും തെളിവാണ്.

ലിയോര നമ്മെ നമ്മുടെ കവി A.B. ഷിമിച് എഴുതിയ പാഠം പഠിപ്പിക്കുന്നു: "നക്ഷത്രങ്ങൾക്കടിയിൽ ചെറുതായി നടക്കരുത്." ലിയോരയുടെ മുഴുവൻ പോരാട്ടവും "ചെറുതായി" ജീവിക്കുന്നതിനെതിരെ, നക്ഷത്ര നെയ്ത്തുകാരന്റെ തുണിത്തരത്തിൽ ഒരു നിരീക്ഷകനായി തുടരാനുള്ള പങ്ക് അംഗീകരിക്കുന്നതിനെതിരെയാണ്. അവൾ നേരെ നടക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, അതിനർത്ഥം ഒറ്റയ്ക്ക് നടക്കേണ്ടിവന്നാലും.

ഈ കഥയ്ക്ക് ശേഷം കുറ്റബോധം, സമൂഹം, സത്യം തേടൽ തുടങ്ങിയ സമാനമായ വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ക്രൊയേഷ്യൻ സാഹിത്യ ആത്മാവിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മുങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കായി, "ചർന മതി സെംല" ക്രിസ്റ്റിയാൻ നോവാക്ക് എന്ന നോവൽ ഞാൻ ഹൃദയപൂർവ്വം ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇത് കൂടുതൽ ഇരുണ്ടതായിരിക്കാം, പക്ഷേ ശാന്തതയുടെ ഉപരിതലത്തിന് കീഴിൽ അടക്കം ചെയ്ത സത്യത്തെ പുറത്തെടുക്കാനുള്ള അതേ ആകാംക്ഷ പങ്കിടുന്നു.

പുസ്തകത്തിലെ ഒരു നിമിഷം എന്നെ ആഴത്തിൽ പ്രഭാവിതനാക്കി, അതിന്റെ നാടകീയതയാൽ അല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ നിശബ്ദമായ മനുഷ്യത്വം കൊണ്ടാണ്. അത് ചെറിയ നുരിയയും അവളുടെ "ചാര നിറമുള്ള കൈയും" ഉള്ള രംഗമാണ്. സമൂഹത്തിൽ അംഗത്വം നിർബന്ധമായ ഒരു സംസ്കാരത്തിൽ, "വ്യത്യസ്തമായി നെയ്യാൻ" ശ്രമിച്ച ഒരു കുട്ടിയുടെ ചിത്രം, അതിനാൽ നിശബ്ദതയിലും ചാരനിറത്തിലും അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടത്, ഞെട്ടിക്കുന്നതാണ്.

നുരിയയുടെ വേദന എന്നെ മാത്രം പ്രഭാവിതമാക്കിയില്ല, കഥയിൽ പിന്നീട് അവളുടെ മേൽ സമീറിന്റെ പ്രതികരണവും. "ഞങ്ങൾ തകർന്നുപോയി" എന്ന ഭയത്തിൽ നിന്ന് "ഞങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു" എന്ന തിരിച്ചറിവിലേക്ക്, "കാറ്റിന്" ആവശ്യമുണ്ട് എന്നതിലേക്ക് ആ മാറ്റം, നമ്മിൽ പലരും വഹിക്കുന്ന ഒരു അനുഭൂതിയുമായി മനോഹരമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നു – ലോകത്തെ അനാവശ്യമായി സ്പർശിക്കുന്നത് അടയാളങ്ങൾ വിടാം. വൃക്ഷങ്ങളുടെ നിഴലിൽ ഒരു പുതിയ ശബ്ദത്തിന്റെ നിശബ്ദമായ അഭ്യാസത്തിലേക്ക് അപമാനം മാറുന്ന ആ രംഗം, വളരുന്നതിന്റെ അർത്ഥം പിടിച്ചെടുക്കുന്നു: നമ്മുടെ വ്യത്യാസം ഒരു പിഴവല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിന്റെ പാട്ടിലെ ഒരു ആഴമുള്ള, ബാസ് നോട്ടാണ്.

കല്ലിൽ ലോകം മിന്നുമ്പോൾ: നാല്പത്തുനാലു കണ്ണാടികളിലൂടെ എന്റെ യാത്ര

സത്യസന്ധമായി പറഞ്ഞാൽ, ആദ്യമായി വെലിബിറ്റ് ഭൂഗർഭത്തിലേക്ക് കാൽവെച്ച ഒരു കുട്ടിയെപ്പോലെ ഞാൻ അനുഭവപ്പെട്ടു. ഞാൻ എന്റെ ഗുഹയുടെ കാവൽക്കാരൻ — ലിയോരയും അവളുടെ മൗനമായ പ്രതിരോധവും — എന്റെ കഥയിലെ ഓരോ തുള്ളിയും, ഓരോ കല്ലും ഞാൻ അറിയുന്നുവെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. എന്നാൽ ഞാൻ വാതിൽ തുറന്നപ്പോൾ, ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും വെറും പ്രവേശന കവാടത്തിൽ നിന്നിരുന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നാല്പത്തുനാലു എസ്സേകൾ വായിക്കുന്നത് വെറും വായനയുടെ പ്രവർത്തിയല്ല; അത് ഒരു വിരുന്ന് കേൾക്കുന്നത് പോലെ, ഓരോ അതിഥിയും ഒരേ ഭക്ഷണം പറ്റി തന്റെ പാട്ട് പാടുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ ആ ഭക്ഷണം എത്ര സങ്കീർണ്ണമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.

എന്നെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിച്ചത്, സ്വാഭാവികമായി, റഷ്യൻ കാഴ്ചപ്പാട്. അവരുടെ വിമർശകക്ക് എന്റെ കല്ല് മതിൽ മാത്രം കാണാനായില്ല. അവർ ലിയോരയുടെ കല്ലിൽ "മൂല്യവത്തായ കല്ല്" കണ്ടു, മൗനത്തിനെതിരെ താലിസ്മാനായി ഒരു കുട്ടി തന്റെ പോക്കറ്റിൽ വയ്ക്കുന്ന കല്ല്. പിന്നെ അവർ സോഫിയ കോവാലെവ്സ്കയുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു. സമ്മതിക്കുന്നു, മോസ്കോ തന്നെ നമ്മുടെ സ്വന്തം കുട്ടികളുടെ ധൈര്യം കുറിച്ച് എനിക്ക് വിശദീകരിക്കുമെന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല. അവരുടെ "സോബോർനോസ്റ്റ്" — ഏകത്വം, ഏകരൂപതയെ ആവശ്യമില്ലാതെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള വൈവിധ്യം — എനിക്ക് ഏത് പ്രശംസയിലും ശക്തമായി പ്രതിധ്വനിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞതുപോലെ: "നിന്റെ ലിയോര ഒറ്റപ്പെട്ടവളല്ല; അവൾ ഒറ്റയായി നിൽക്കുമ്പോഴും സർവസാധാരണമായ മനുഷ്യ 'ഞങ്ങൾ'യുടെ ഭാഗമാണ്."

എന്നാൽ എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശ്വാസം മുട്ടിച്ചിരുന്നത് ജപ്പാനിൽ നിന്നുള്ള മൗനം ആയിരുന്നു. ഞാൻ പ്രതിരോധവും ദിഷ്പെറ്റും കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, അവർ ലിയോരയുടെ ബാഗിൽ "അവ്യക്തതയുടെ ഭാരം" തിരിച്ചറിഞ്ഞു, — ഏറ്റവും പ്രധാനമായും — സാമിർ പൂർണ്ണതയെ പൂർണ്ണമായി പരിഹരിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് നൂലുകൾക്കിടയിൽ "മാ" (ശൂന്യത) വിടുന്നു. അതേ നിമിഷത്തിൽ, ദാർ എസ് സലാമിലെ സ്വാഹിലി വിമർശക "ഉബുണ്ടു" — മറ്റുള്ളവരിലൂടെ മാത്രമേ മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനാകൂ — എന്ന ആഫ്രിക്കൻ ആശയം കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു. അപ്പോൾ, സാമിർ എന്റെ ഭയപ്പെട്ട കലാകാരൻ മാത്രമല്ല; അദ്ദേഹം സർവസാധാരണമായ സമരസത്വത്തിന്റെ കാവൽക്കാരനായി, ആകാശത്തിലെ മുറിവ് (കൊറിയക്കാർ പറയുന്നതുപോലെ) "ഹാൻ" — ശക്തി വഹിക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള മുറിവ് — എന്ന് പഠിക്കുന്ന ആളായി മാറി. രണ്ട് അകന്ന സംസ്കാരങ്ങൾ, ഒന്ന് ദ്വീപ്, മറ്റൊന്ന് ഭൂഖണ്ഡം, ഒരേ സത്യത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു: ജീവിതം മിനുസമുള്ളതിൽ മാത്രം അളക്കപ്പെടുന്നില്ല, മറിച്ച് അതിനെ അതിജീവിച്ച് ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതിൽ അളക്കപ്പെടുന്നു.

എന്റെ സാംസ്കാരിക അഭിമാനത്തിന് ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരം ഇറാനിൽ നിന്നു വന്നത്. തുലനമാറ്റത്തിന്റെ സമതുലനത്തിൽ കല്ലുകൾ ശേഖരിക്കുന്ന എന്റെ കഥ, അവരുടെ കൈകളിൽ "സഹനവും" "സഹിഷ്ണുതയും" എന്ന ഉപമയായി മാറി. ഞാൻ കല്ല് എറിയുന്ന പ്രവർത്തിയെ ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, പെർഷ്യൻ അതിൽ കാത്തിരിപ്പിന്റെ പ്രവർത്തിയെ കണ്ടു. എന്റെ സംസ്കാരം, അതിന്റെ പാശ്ചാത്യ ആവേശത്തിൽ, പലപ്പോഴും മറക്കുന്നത് ഇതാണ്: ചോദ്യം നിങ്ങളുടെ കൈയിൽ എറിയുന്നതിന് മുമ്പ് ചെലവഴിക്കുന്ന സമയത്തിൽ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ പ്രാധാന്യത്തിൽ. എന്റെ "ദിഷ്പെറ്റ്" സതാറിന്റെ ശബ്ദത്തോടൊപ്പം മന്ദഗതിയിലുള്ള പാട്ടിലൂടെ സത്യം വിളിച്ചുപറയുന്നില്ല, മറിച്ച് പാടുന്ന സംസ്കാരത്തിൽ നിന്ന് സഹനത്തിന്റെ പാഠം നേടി.

എന്നാൽ എനിക്ക് പിന്നെ എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്? നമ്മളെല്ലാവരും ഒരു സർവസാധാരണമായ വേദനയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു: മനുഷ്യ സമൂഹം ശ്വസിക്കുന്നതും വേദനിക്കുന്നതുമായ ഒരു നൂല്പടമാണ്, സമരസത്വം നഷ്ടപ്പെടാനുള്ള ഭയം സർവസാധാരണമാണ് (ക്രൊയേഷ്യൻ കല്ല് മതിൽ മുതൽ നോർവീജിയൻ ഫ്ജോർഡ് വരെ). എന്നാൽ ആ ഭയം നമുക്ക് ചികിത്സിക്കുന്ന രീതി നമ്മെ അതുല്യരാക്കുന്നു. ബ്രസീലുകാരൻ "ഗംബിയാറു" എടുത്ത് പരിഹാരം താൽക്കാലികമായി പരിഹരിക്കും, ജർമൻ "ബിൽഡുങ്" — പ്രതിസന്ധിയിലൂടെ വിദ്യാഭ്യാസ പ്രക്രിയ — അന്വേഷിക്കും. എന്റെ സംസ്കാരം വിശുദ്ധ പർവതത്തിലേക്ക് പിൻവാങ്ങി വെലിബിറ്റിനൊപ്പം മൗനം പാലിക്കും, ഇറ്റാലിയൻ ഒരു ഗ്ലാസ് വൈൻ എടുത്ത് തന്റെ മേശയിൽ "കിയാരോസ്ക്യുറോ" ആയി ചേരും.

മറ്റുള്ളവരുടെ കണ്ണാടികളിലൂടെ ഈ യാത്ര എന്നെ എന്റെ സ്വന്തം കല്ലിൽ സംശയം തോന്നിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചില്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ ഭാരം മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ലിയോര ഇനി വെറും കല്ലുകൾ ബാഗിൽ വയ്ക്കുന്ന നമ്മുടെ പെൺകുട്ടി മാത്രമല്ല. അവൾ ജപ്പാനിൽ മരത്തിന്റെ ശബ്ദം കേൾക്കാൻ പഠിക്കുന്ന പെൺകുട്ടിയാണ്, ഇറാനിൽ കവിതയുടെ തോട്ടത്തിൽ വിളക്കു കൊളുത്തുന്ന അന്വേഷകയാണ്, കെനിയയിൽ അവൾ "മാവെ യാ മസ്വാലി" വിശുദ്ധ മരത്തിനടിയിൽ വഹിക്കുന്നവളാണ്. നമ്മളൊക്കെയും, ഒരു εξαിമലില്ലാതെ, ആ കുട്ടിയിൽ നമ്മുടെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള, ഏറ്റവും അസ്വസ്ഥമായ, ഏറ്റവും മനോഹരമായ ആഗ്രഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു: ജീവിതകാലം മുഴുവൻ കല്ലുകൾ വഹിക്കാൻ പോലും തയ്യാറായിരിക്കുമ്പോഴും, നമ്മുടേതായവരായി തുടരാനുള്ള ആഗ്രഹം. ഇപ്പോൾ, ഞാൻ പുസ്തകം അടയ്ക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ വെറും ചുവടുവെപ്പ് മരത്തിന്റെ ചുവടുവെപ്പ് കേൾക്കുന്നത് മാത്രമല്ല. ഞാൻ മറ്റുള്ള നാല്പത്തുനാലു മരങ്ങൾ ഒരു പൂർണ്ണമായ, അപൂർണ്ണമായ ഗാനം പാടുന്നത് കേൾക്കുന്നു.

പുസ്തകത്തിന്റെ സാംസ്കാരികമായി പുനരാവിഷ്കരിച്ച വിവർത്തനം ഒരു വഴികാട്ടിയായി ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരു കൃത്രിമബുദ്ധിയാണ് (AI) ഈ ചിത്രം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. തദ്ദേശീയരായ വായനക്കാരെ ആകർഷിക്കുന്ന, സാംസ്കാരിക തനിമയുള്ള ഒരു പിൻചട്ട ചിത്രം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതും, എന്തുകൊണ്ട് ആ ചിത്രം അനുയോജ്യമാകുന്നു എന്നതിനൊരു വിശദീകരണം നൽകുക എന്നതുമായിരുന്നു ഇതിന്റെ ദൗത്യം. ഒരു ജർമ്മൻ എഴുത്തുകാരനെന്ന നിലയിൽ, മിക്ക ഡിസൈനുകളും എനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, എഐ (AI) ഒടുവിൽ കൈവരിച്ച സർഗ്ഗാത്മക മികവ് എന്നെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു. സ്വാഭാവികമായും, ഫലങ്ങൾ എന്നെയാണ് ആദ്യം ബോധ്യപ്പെടുത്തേണ്ടിയിരുന്നത്. രാഷ്ട്രീയമോ മതപരമോ ആയ കാരണങ്ങളാലോ, അല്ലെങ്കിൽ തീർത്തും അനുയോജ്യമല്ലാത്തതിനാലോ ചില ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെടുകയുണ്ടായി. നിങ്ങൾ ഇവിടെ കാണുന്നതുപോലെ, ഇതിന്റെ ജർമ്മൻ പതിപ്പും ഞാൻ അതേ എഐ-യെക്കൊണ്ട് തന്നെ തയ്യാറാക്കിച്ചു. പുസ്തകത്തിന്റെ പിൻചട്ടത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്ന ഈ ചിത്രം ആസ്വദിക്കൂ—ഒപ്പം, താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വിശദീകരണം വായിക്കാൻ ഒരു നിമിഷം ചിലവഴിക്കൂ.

ഒരു ക്രൊയേഷ്യൻ വായനക്കാരനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഈ കവർ ചിത്രം മാന്ത്രികതയെയല്ല, മറിച്ച് ഓർമ്മകളെയാണ് മന്ത്രിക്കുന്നത്. ജീവൻ നിലനിർത്താൻ പാറകൾക്കിടയിൽ പോരാടേണ്ടി വരുന്ന, കരുണയില്ലാത്ത ചുണ്ണാമ്പുകല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ 'കർസ്റ്റ്' (Krš / Karst) ഭൂപ്രകൃതിയുടെ നിശബ്ദവും തകർക്കുന്നതുമായ ഭാരത്തെ ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. മാന്ത്രികതയുടെ മൃദുവായ സൗന്ദര്യത്തെ മാറ്റിനിർത്തി, കടുപ്പമേറിയതും പുരാതനവും നിലനിൽക്കുന്നതുമായ ഒന്നിനെ ഇത് സ്വീകരിക്കുന്നു.

ഇതിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് പഴയതും തുരുമ്പിച്ചതുമായ ഒരു 'ഫെറൽ' (Feral) ഇരിക്കുന്നു—പരമ്പരാഗതമായി മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന റാന്തൽ വിളക്കാണിത്. ഇതൊരു മാന്ത്രിക ഗോളമല്ല; മറിച്ച് അഡ്രിയാറ്റിക് കടലിലെ ഇരുണ്ട രാത്രികളിൽ അതിജീവനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരായുധമാണ്. ലിയോറയുടെ 'ചോദ്യ'ത്തെ ഇത് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു: വിനീതവും, മനുഷ്യനിർമ്മിതവും, എന്നാൽ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ തണുത്ത വെളിച്ചത്തേക്കാൾ ചൂടുള്ള, നീലനിറത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന നാളമാണത്. വിളക്കിനെ വരിഞ്ഞുകൊണ്ട്, പാറയിൽ നിന്ന് വളരുന്ന 'ചുവന്ന പവിഴങ്ങൾ' (Red Coral / Crveni Koralj) കാണാം. ക്രൊയേഷ്യൻ വിശ്വാസമനുസരിച്ച് പവിഴം എന്നത് 'കല്ലായി മാറിയ രക്തമാണ്' (petrified blood); ഇവിടെ, നിർജീവമായതിനെതിരെ ഉയരുന്ന ജൈവികമായ വേദനയെയും ജീവശക്തിയെയും അത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലിയോറയുടെ 'കമെൻചിചി പിതന്യ' (Kamenčići pitanja - ചോദ്യങ്ങളുടെ കല്ലുകൾ/Pebbles of Questions) എന്നതിന്റെ ഭൗതിക രൂപമാണത്—കടുപ്പമേറിയതും, മനോഹരവും, ആഴങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതും.

കൊട്ടാരങ്ങളും ശവകുടീരങ്ങളും നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന, ബ്രാച്ചിലെ (Brač) പ്രശസ്തമായ വെളുത്ത കല്ലുകളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന മതിലാണ് ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലം. അതിൽ 'പ്ലെറ്റർ' (Pleter) എന്ന ക്രൊയേഷ്യൻ കെട്ടുകൾ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു. 'സ്വിയേസ്ദാനി ത്കാലാക്' (Zvjezdani tkalac - നക്ഷത്രനെയ്ത്തുകാരൻ) എന്നതിന്റെ ദൃശ്യഭാഷയാണത്. തുടക്കവും ഒടുക്കവുമില്ലാത്ത ഈ കെട്ട്, ഒരു കൂടായി മാറുന്ന വിധം മുറുകെ നെയ്തെടുത്ത വിധിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കെട്ടുകൾക്കിടയിൽ മങ്ങിയ 'ഗ്ലാഗോലിറ്റിക്' (Glagolitic) ലിപികൾ കാണാം—നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഈ മണ്ണിനെ ഭരിച്ചിരുന്ന 'എഴുതപ്പെട്ട വിധിയെ' (Written Fate) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പൂർവ്വികരുടെ ലിപിയാണത്.

ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സംഘർഷം ഇതിലുണ്ടായിരിക്കുന്ന വിള്ളലുകളിലാണ്. തികവുറ്റ ജ്യാമിതിയുള്ള, വഴങ്ങാത്ത വെളുത്ത കല്ലുകൾക്ക് വളയാൻ കഴിയില്ല—അവയ്ക്ക് പൊട്ടാൻ മാത്രമേ കഴിയൂ. റാന്തൽ വിളക്കിൽ നിന്ന് പടരുന്ന വിള്ളലുകൾ 'റാസ്ജെപ്' (Rascjep - വിള്ളൽ/The Rift) എന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലിയോറയുടെ ചോദ്യം നൽകുന്ന ചൂടും, പവിഴങ്ങളുടെ ജൈവികമായ വളർച്ചയും ചരിത്രത്തിന്റെ തണുത്ത, പുരാതനമായ നിർമ്മിതികളെ തകർക്കുകയാണ്.

സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് നക്ഷത്രങ്ങൾ നൽകുന്ന ഒന്നല്ലെന്നും; മറിച്ച് കല്ലിൽ നിന്ന് വെട്ടിയെടുത്ത്, കൈകൾ കൊണ്ട് കൊത്തിയുണ്ടാക്കി, രക്തവും പവിഴവും വിലയായി നൽകി നേടേണ്ട ഒന്നാണെന്നും ഈ ചിത്രം ക്രൊയേഷ്യൻ ആത്മാവിനോട് പറയുന്നു.