Galdera bat, harri bat, mundu bat

«Liora eta Izarren Ehulea» alegoria filosofiko eta distopiko bat da, poema-ipuinaren itxuran ehundua. Gai konplexuak lantzen ditu — determinismoa eta borondatearen askatasuna, segurtasun erosoaren eta autodeterminazio mingarriaren arteko tentsioa — kontakizun poetiko baten bidez. Protagonistak, Liora neskatilak, sistema akatsgabe baten barnean galderak egiten ditu, eta galdera-egintzak berak eragiten du krisia. Obra honek superinteligentziaren eta utopia teknokratikoaren metafora alderdi emankorrenetik jorratzen du, eta argudio sendo bat egiten du osotasun ezaren eta elkarrizketa kritikoaren balioen alde.

Badago galdera mota bat erantzun gaberik uztea zailena: ez galdera jakintsua, ez eztabaidatekoa — esku artean helduta ibiltzeko galdera, harriaren pisua dakarrena. Liora, liburuaren protagonista, galdera-harriak biltzen dituen neska da. Ez ederrak direlako. Ez erabilgarriak direlako. Astun direlako baizik, eta pisu hori zintzoa delako.

Bizi garen garaiak erakusten digu sistema eraginkorragoak eraiki daitezkeela gero eta azkarrago, eta askotan ezin daitekeela argitu nork hartu duen erabakia, zergatik atera den aukera jakin bat, edo nork eman duen soka. Galdera horiek, kontu teknikoen itxuran azaleratzen direnak, sakonean beste zerbait dira: nor garen eta nola bizi nahi dugun galderak. Liburuak ez du horiei erantzuten. Baina galdera-egintzaren balioa zaintzen du, eragin guztiaren aurka.

Kontakizuna arintasun poetikoaz hasten da — erresuma distiratsu bat, gosea eta gatazkaren ordez harmonia betea. Baina bigarren kapituluan zerbait hausten da. Ez zaratarekin, ez oihuarekin — Lioraren galdera batek sortzen duen isilune batean. Han, irakurleak ohartzen da: perfekzioa bera ez da berme, agian kaiola bat baizik. Narrazio-ehuna orduan loditu egiten da, eta azkenaldeko hitzosteak irakurlea zuzenean bere garaiari begira uzten du.

Liburuak badauka zerbait berezi guretzat. Komunitatean zaindutako galdera — erantzuna ez dakienean lagunaren etxera joatea, bakarrik eustea baino hobea delako — bizi-bizi dago hemen. «Ezagutzaren Itxaromenaren Etxean» elkarrekin eusten zaio galderari auzolan sakon batean bezala, eta isiltasuna ez da hitzen gabezia, presentzia baizik. Pisu hori ezagutu egin daiteke, gorputzak ezagutu ohi duen eran.

Helduei zuzendua da, baina ahotsez irakurtzeko egina dago. Esaldien erritmoak arnasa darama, eta haurrekin batera irakurtzeko idatzia dirudi, ez haurrentzat, baizik haiekin batera — galderen aurrean biak berdin txikiak izateko.

Nire une pertsonala

Zamir pertsonaiak akats bat estali nahi dueneko unea da niretzat gakoa. Ez mehatxuz, ez indarrez — baizik eta harmoniaren logikak hori eskatzen duelako, hutsunea ikusgai bihurtuko bailitzateke bestela. Momentu horretan liburua ez da gehiago ipuin bat: erakunde baten, talde baten edo sistema baten barruan isiltzeko presio ixilaren anatomia da. Zer egiten du Liorak? Ez aldarrikatu, ez ihes egin. Gelditu egiten da. Harriari heldu. Eta hori —isiltasun hori, ez amorrua— da benetako erresistentzia. Gurean ezagutu ohi dugun pisu isil eta iraunkorra da, mendez mende jasoa.

இலியோரா மற்றும் நட்சத்திரங்களின் நூல்: பாஸ்க் இதயம் வாசிக்கும் ஒரு நூல்

«மிகவும் வலிமையான நூல், வலிமையானது அல்ல; மற்ற எல்லா நூல்களுக்கும் இடமளிப்பதே ஆகும்.»

பாஸ்க் மக்கள் இலியோரா மற்றும் நட்சத்திரங்களின் நெசவாளர் நூலை வாசிக்கும்போது உடனடியாக உணரும் ஒன்று உள்ளது. அது கதையின் வெளிப்படையான அழகு அல்ல. நட்சத்திரங்கள், கேள்விகள் அல்லது நூல்களின் கவித்துவமும் அல்ல. இவை அனைத்தும் அழகாக இருந்தாலும், அவை நம் இதயத்தை முதலில் தொடுபவை அல்ல. நம் உள்ளே ஏதோ பழமையான ஒன்று அசைகிறது. மலைகளுக்கு இடையில் பிறந்த ஒரு அமைதி. கடலின் மூச்சுக்காற்று போல பழமையான ஒரு நினைவு. எழுதப்படுவதற்கு முன்பே உயிருடன் இருந்த ஒரு மொழியின் நினைவு.

பாஸ்க் மக்கள் உலகை ஒரு நேர்கோட்டில் கற்றுக்கொள்ளவில்லை. எங்கள் மலைகள் அதை கற்றுக்கொடுப்பதில்லை. கடலும் இல்லை. மேகங்களும் இல்லை, பழைய கற்களும் இல்லை. எங்கள் நிலப்பரப்பு எப்போதும் பாதை வளைவுகளால் ஆனது என்பதையும், உண்மை ஒருபோதும் சுவரில் செதுக்கப்பட்ட ஒற்றை வாக்கியம் அல்ல என்பதையும் எங்களுக்குக் காட்டியுள்ளது. உண்மை என்பது நடமாடும் ஒன்று. சுவாசிக்கும் ஒன்று. அதனால்தான், இலியோராவின் முதல் கேள்விகளைக் கேட்கும்போது, அது ஒரு விசித்திரமான குழந்தையின் குரலாக எங்களுக்குத் தோன்றுவதில்லை. அது வீட்டில் உள்ள ஒருவரின் குரலாக எங்களுக்குத் தோன்றுகிறது.

பாஸ்க் மொழிக்கு ஒரு சிறிய ரகசியம் உண்டு. பல மொழிகளில் வார்த்தைகள் பொருட்களைப் பெயரிடுகின்றன. ஆனால் பாஸ்க் மொழியில், பல வார்த்தைகள் உறவுகளைப் பெயரிடுகின்றன. ஒரு மரம் வெறும் மரம் மட்டுமல்ல; அது நிலம், நீர் மற்றும் காற்றுடன் வாழும் ஒரு உயிரினம். ஒரு கிராமம் என்பது வீடுகளின் தொகுப்பு அல்ல; அது ஒருவரையொருவர் தாங்கும் மக்களின் ஒரு நெசவு. மேலும் மொழி என்பது ஒரு வெறும் கருவி அல்ல; அது தலைமுறைகளுக்கு இடையில் நீட்டிக்கப்பட்ட ஒரு உயிருள்ள பாலம்.

அதனால்தான், இலியோராவை வாசிக்கும்போது நாம் ஒரு கதாநாயகனை மட்டும் பார்ப்பதில்லை. ஒரு நூலைப் பார்க்கிறோம். மேலும் எங்கள் கலாச்சாரத்தில், ஒரு நூல் ஒருபோதும் தனியாக மதிப்பு பெறுவதில்லை. அதன் அழகு மற்ற நூல்களுடன் இணையும்போதுதான் தொடங்குகிறது. இந்த நூலின் முதல் அற்புதம் இங்கே உள்ளது: இது ஒரு கதாநாயகனின் வெற்றியை நமக்குச் சொல்லவில்லை; ஒரு நெசவுக்குள் தனது இடத்தைத் தேடும் ஒரு இதயத்தின் கதையை நமக்குச் சொல்கிறது.

பாஸ்க் மக்களின் சின்னம் ஓக் மரம் என்று பலர் கூறியுள்ளனர். அது உண்மைதான். ஆனால் ஓக் மரத்தின் வலிமைக்காக மட்டுமல்ல. அதன் வேர்களுக்காக. ஒரு ஓக் மரம் பூமியை மறந்து வானத்தை வெல்வதில்லை. அது எவ்வளவு உயரமாக வளர்கிறதோ, அவ்வளவு ஆழமாக அதன் வேர்கள் இருண்ட மண்ணில் ஊடுருவுகின்றன. இலியோராவின் கேள்விகளும் அப்படித்தான். அவை வானத்தை உடைக்கப் பிறந்தவை அல்ல. வேர்களைக் கண்டறியப் பிறந்தவை.

அதனால்தான் கிசுகிசுக்கும் மரம் மிகவும் நெருக்கமாக இருக்கிறது. ஒரு பாஸ்க் வாசகர் அந்த மரத்தைப் பார்க்கும்போது எங்கள் பழைய காடுகளை நினைவுகூராமல் இருக்க முடியாது. முதல் கணத்திலேயே மாரி அல்லது பசாஜான் பற்றி நாம் குறிப்பிடத் தேவையில்லை; எங்கள் பாரம்பரியத்தில் இயற்கை ஒரு அலங்காரம் அல்ல என்பதை அறிந்துகொண்டால் போதும். ஒரு மரம் கேட்கிறது. ஒரு கல் நினைவுகூறுகிறது. காற்று செய்திகளைக் கொண்டுவருகிறது. மேலும் அமைதி, பல சமயங்களில், வார்த்தைகளை விட பெரிய உண்மையை வைத்திருக்கிறது.

இந்த நூலில் அமைதி என்பது வெறுமை அல்ல. பாஸ்க் வாசகர் உடனடியாகப் புரிந்துகொள்ளும் மற்றொரு விஷயம் இது. ஒரு பழைய பண்ணை வீட்டில், நீண்ட குளிர்கால இரவில், அடுப்படியில் அமர்ந்திருக்கும் குடும்பம் தொடர்ந்து பேசுவதில்லை. ஆனாலும், மற்றவர்கள் என்ன உணர்கிறார்கள் என்பதை அனைவரும் அறிவார்கள். அமைதி உறவை முறிப்பதில்லை. மாறாக. அமைதி மக்களை வார்த்தைகளை விட வலிமையாகப் பிணைக்கிறது.

இலியோராவின் பையில் உள்ள கேள்வி-கற்கள் ஒரு அற்புதமான உருவகம். ஆனால் பாஸ்க் கண்கள் வேறு ஒன்றையும் பார்க்கின்றன. மலைப் பாதைகளில் நடக்கும் மேய்ப்பனும் சில சமயங்களில் கற்களைச் சேகரிக்கிறான். அலங்காரமாக அல்ல. ஒரு நினைவூட்டலாக. பாதையை நினைவில் கொள்ள. வீட்டிற்குத் திரும்ப. கற்கள் வெறும் எடைகள் அல்ல; அவை நினைவுகள். அதனால்தான், இலியோராவின் கற்கள் வெறும் சுமை அல்ல. அவை அவளது அடையாளத்தின் வரைபடம்.

மேலும் ஒருவேளை இந்த நூலின் மிகப்பெரிய அழகு அங்கேதான் உள்ளது. இன்றைய உலகம் பெரும்பாலும் விரைவான பதில்களை நமக்கு வழங்குகிறது. அல்காரிதம்கள் ஒரு நொடியில் தரவுகளைக் கண்டறிகின்றன. இயந்திரங்கள் படங்களை உருவாக்குகின்றன. செயற்கைக் குரல்கள் கதைகளைச் சொல்கின்றன. ஆனால் ஒரு நல்ல கேள்வியைக் கேட்கும் துணிச்சல் அரிதாகி வருகிறது. ஒரு கேள்வி எப்போதும் ஒரு கதவைத் திறப்பதில்லை என்பதை இலியோரா நமக்கு நினைவூட்டுகிறாள். சில சமயங்களில் ஒரு கேள்வி வீடே மாற்றுகிறது.

மேலும் அது பயங்கரமானது மட்டுமல்ல. புனிதமானதும்கூட.

பாஸ்க் மக்கள் எங்கள் வரலாற்றை ஒருபோதும் அகலமான சாலைகளில் கட்டியதில்லை. குறுகிய பள்ளத்தாக்குகளில் கட்டினோம். காற்றுக்கு எதிராக. பல மொழிகள் மறைந்துபோன ஒரு கண்டத்தில், எங்கள் மொழி உயிர் பிழைத்துள்ளது. அதற்கு அதிக சக்தி இருந்ததால் அல்ல. ஒரு பெரிய கேள்வியைப் பிடித்துக்கொண்டதால்: "நம் வார்த்தைகளை இழக்காமல் நாம் யார்?"

இலியோராவின் கேள்வியும் அதுவே, வேறு விதமாகக் கூறினால். "என் உள்ளே உள்ள நூலை இழக்காமல் நான் யார்?" அதனால்தான் நாங்கள் அவளை மிகவும் நெருக்கமாக உணர்கிறோம். அவள் எங்கள் கலாச்சாரத்தைப் பற்றி குறிப்பிடுவதில்லை. எங்கள் கலாச்சாரத்தின் மூச்சுக்காற்றைப் பகிர்ந்துகொள்வதால்தான்.

அப்போதுதான் நட்சத்திரங்களின் நெசவாளரின் உண்மையான அர்த்தத்தை நாம் புரிந்துகொள்ளத் தொடங்குகிறோம். அது விதியை எழுதும் ஒரு தொலைதூர சக்தி அல்ல. அது அதிகாரத்தின் சின்னம் அல்ல. மாறாக, ஒவ்வொரு மனிதனுக்கும் தனது நூலை வழங்கும் ஒரு படைப்பு அமைதி. மீதமுள்ளவை நம் கைகளில் உள்ளன.

அங்கேதான் உண்மையான சுதந்திரம் தொடங்குகிறது.

ஆனால் இந்த நூலுக்கு பாஸ்க் வாசகர்களுக்கு இன்னும் ஆழமான எதிரொலி உள்ளது. நூல் இங்கே நெய்யப்படுவது மட்டுமல்ல; பாடவும் படுகிறது. அதனால்தான், இலியோராவின் குரலைக் கேட்கும்போது, பெர்ட்ஸோலரிட்ஸாவை (தற்காலிகக் கவிதை பாடும் கலை) நினைவுகூராமல் இருப்பது எங்களுக்குக் கடினம். பெர்ட்ஸோலரிஸ்ட் (கவிஞர்) முன் எழுதப்பட்ட உண்மையை மீண்டும் கூறுவதில்லை. அவர் தனக்கு முன்னால் இருப்பவருக்கு கவனம் செலுத்தி, கேட்பவர்களின் மூச்சுக்காற்றைக் கேட்டு, அந்த இடத்திலேயே தனது பாதையை உருவாக்குகிறார். அவருக்கு விதிகள் இல்லாததால் சுதந்திரம் இல்லை; அவர் ஒரு உயிருள்ள பாரம்பரியத்திற்குள் சுதந்திரத்தைக் கண்டறிகிறார்.

அங்கேதான் இலியோராவின் துணிச்சலும் உள்ளது. அவள் நெசவை அழிக்க விரும்பவில்லை. நட்சத்திரங்களின் நெசவாளரின் வேலையை குறைத்து மதிப்பிட விரும்பவில்லை. ஏற்கனவே இருக்கும் பாடலுடன் பேசக்கூடிய தனது குரலைக் கண்டறிய விரும்புகிறாள். ஒரு நல்ல பெர்ட்ஸோலரிஸ்ட் முந்தைய பாடலை அழிப்பதில்லை; அடுத்த பாடலை உருவாக்குகிறார். மேலும் அந்த அடுத்த பாடல் முந்தைய பாடலையும் ஆழமாகப் புரிந்துகொள்ள நமக்கு உதவுகிறது.

எங்கள் கிராம சதுக்கங்களில் ட்சாலபார்ட்டாவின் (Txalaparta) ஒலி கேட்கும்போது, இரண்டு நண்பர்கள் ஒரே கருவியை வாசிக்கிறார்கள். அவர்கள் ஒருவருக்கொருவர் எதிராக வாசிப்பதில்லை. அவர்கள் ஒரே தாளத்தை தொடர்ந்து மீண்டும் மீண்டும் வாசிப்பதில்லை. அவர்கள் ஒருவரையொருவர் கேட்கிறார்கள். அமைதியான இடைவெளிகளையும் அவர்கள் மதிக்கிறார்கள். சில சமயங்களில் ஒருவர் வழிநடத்துகிறார், மற்றவர் துணைபுரிகிறார். சில சமயங்களில் எதிர்பாராத ஒரு அடி வருகிறது, ஆனாலும் இசை முறிவதில்லை; அது செழுமைப்படுத்தப்படுகிறது.

ஒருவேளை, இலியோரா நூலின் மிக அழகான பாடங்களில் இதுவும் ஒன்று. நல்லிணக்கம் என்பது அனைவரும் ஒரே சுருதியை வாசிப்பது அல்ல. நல்லிணக்கம் என்பது வேறுபாடுகள் ஒருவருக்கொருவர் இடமளிப்பதுதான். ட்சாலபார்ட்டா காட்டுவது போல, உண்மையான இசையை உருவாக்க தாளங்கள் ஒரே மாதிரியாக இருக்க வேண்டியதில்லை.

அதனால்தான், ஜாமிரையும் (Zamir) நாம் ஒரு வெறும் எதிரியாகப் படிக்க முடியாது. அவர் எங்கள் பழைய துயரங்களின் ஒரு கதாபாத்திரமாகத் தோன்றுகிறார். அவர் தனது உண்மையை நேசிக்கிறார். தனது உலகைப் பாதுகாக்க விரும்புகிறார். அவரது பயம் தீமை அல்ல. அவர் நேசிக்கும் ஒழுங்கை இழந்துவிடுவோமோ என்ற பயம். மேலும் இதை புரிந்துகொள்வது அவசியம். எதிரியைப் புரிந்துகொள்ளாத ஒரு மக்கள் தங்களையும் புரிந்துகொள்வதில்லை என்பதை பாஸ்க் கலாச்சாரம் எப்போதும் அறிந்திருக்கிறது.

அதனால்தான், இந்த நூலில் உள்ள மோதல் நன்மைக்கும் தீமைக்கும் இடையிலானது அல்ல. இது இரண்டு அன்புகளுக்கு இடையிலானது. ஒன்று முழுமையை நேசிக்கிறது. மற்றொன்று சுதந்திரத்தை. மேலும் இரண்டும் அவசியம் என்பதை வாசகர் உணர்கிறார். நூல் அதிகமாக இழுக்கப்பட்டால் அறுந்துவிடும்; ஆனால் ஒருபோதும் இழுக்கப்படாவிட்டால், அது எதையும் தாங்காது.

இது எங்கள் மலைகளில் உள்ள பழைய கற்கால வட்டங்களையும் (Cromlech) நமக்கு நினைவூட்டுகிறது. அந்தக் குரோம்லெக்குகள் கோட்டைகள் அல்ல. அவை அரண்மனைகள் அல்ல. அவை எளிமையான கற்களால் ஆன புனிதமான இடங்கள். இன்றும் கூட அவை எதற்காக கட்டப்பட்டன என்று யாருக்கும் முழுமையாகத் தெரியவில்லை. ஒருவேளை அதுதான் அவற்றின் மிகப்பெரிய அழகு. அவை நமக்கு ஒரு பதிலைக் கொடுக்கவில்லை. ஒரு கேள்வியை விட்டுச்செல்கின்றன. ஆயிரக்கணக்கான ஆண்டுகள் கடந்துவிட்டன, அந்தக் கேள்வி இன்றும் உயிருடன் உள்ளது.

இலியோராவின் கற்களும் அப்படித்தான். அவை ஒரு ரகசியத்தை மறைக்கும் பொருட்கள் அல்ல. அவை நம் உள்ளே உள்ள கதவுகளைத் திறக்கும் கேள்விகள். அதனால்தான், எவ்வளவு அதிகமாக வாசிக்கிறோமோ, அவ்வளவு குறைவாக அந்தக் கற்களின் எடையை உணர்கிறோம். இறுதியில் உண்மையான சுமை கேள்வி கேட்பது அல்ல; கேள்விகள் இல்லாமல் வாழ்வதுதான் என்பதை நாம் புரிந்துகொள்கிறோம்.

பாஸ்க் புராணங்களில், மாரி (Mari) ஒரு மலையின் வெறும் ராணி அல்ல. சமநிலை குலையும்போது தோன்றும் ஒரு இருப்பும் கூட. அவள் மனிதனைத் தண்டிப்பதற்காக இருப்பதில்லை; இயற்கைக்கும் மனிதனுக்கும் இடையிலான தொடர்பை நினைவூட்டுவதற்காகவே. பசாஜான்களும் (Basajaun) மனிதனைப் பிரதிநிதித்துவப்படுத்துவதில்லை. மனிதன் மறந்துவிட்ட ஞானத்தை அவர்கள் பாதுகாக்கிறார்கள். அதனால்தான், இலியோராவை வாசிக்கும்போது நாம் ஒரு கற்பனை உலகத்தை மட்டும் பார்ப்பதில்லை. ஒரு பழங்கால நினைவைப் பார்க்கிறோம். இயற்கையுடன் பேசிய மனிதனின் நினைவை.

ஒரு பழைய பண்ணை வீடும் அதே விஷயத்தை நமக்குக் காட்டுகிறது. வெளியிலிருந்து பார்க்கும்போது அது ஒரு எளிமையான கட்டிடம் போலத் தோன்றலாம். ஆனால் உள்ளே நுழையும் எவரும், வீடு சுவர்களால் ஆனது அல்ல என்பதை உடனடியாகப் புரிந்துகொள்கிறார்கள். பல தலைமுறைகளின் மூச்சுக்காற்று விட்டங்களில் குவிந்துள்ளது. ஒரு பழைய கதவு ஆயிரக்கணக்கான கைகளை நினைவுகூறுகிறது. ஒரு மேசை நூற்றுக்கணக்கான உரையாடல்களை. மேலும் நெருப்பு அனைத்து அழுகைகளையும் சிரிப்புகளையும் அமைதியாகக் கேட்டிருக்கிறது.

நட்சத்திரங்களின் நெசவாளரின் நெசவையும் நாம் அப்படித்தான் புரிந்துகொள்கிறோம். அது ஒரு சரியான இயந்திரம் அல்ல. அது வாழ்க்கையைச் சேகரிக்கும் ஒரு வீடு. ஒவ்வொரு நூலும் ஒருவரை நினைவுகூறுகிறது. ஒவ்வொரு நூலும் ஒருவரைத் தேடுகிறது. மேலும் ஒவ்வொரு நூலும் உண்மையில் ஒரு நூலாக இருக்க மற்றொன்றின் வெப்பத்தை நாடுகிறது.

அதனால்தான், இந்த நூலை வாசிக்கும் ஒரு பாஸ்க் நபர் பரிபூரணத்தின் ஏக்கத்தை உணர்வதில்லை. வீட்டின் ஏக்கத்தை உணர்கிறார். மேலும் வீடு ஒருபோதும் குறைபாடற்ற இடம் அல்ல. வீடு என்பது காயங்களை குணப்படுத்தக் கற்றுக்கொள்ளும் இடம்.

எங்கள் மிகப்பெரிய கட்டிடக்கலை கல்லால் கட்டப்பட்டது அல்ல என்று பலமுறை கூறப்பட்டுள்ளது. ஒருவேளை அது உண்மைதான். எங்கள் மிகப்பெரிய கட்டிடக்கலை ஒருவரையொருவர் தாங்கும் மக்களின் கண்ணுக்குத் தெரியாத வலையமைப்புதான். பல சிறிய கிராமங்கள் பெரிய கோட்டைகளைக் கட்டவில்லை. அவர்கள் நம்பிக்கையை கட்டினார்கள். சமூகப் பணியை (Auzolana) கட்டினார்கள். ஒருவரையொருவர் கதவைத் திறக்கும் பழக்கத்தை கட்டினார்கள். அதுதான் உண்மையான நினைவுச்சின்னம்.

அதனால்தான், இலியோராவை தனிப்பட்ட வீரத்தின் கதையாக நாம் வாசிப்பதில்லை. ஒரு சமூகத்தின் காயம் மற்றும் குணப்படுத்துதலாக வாசிக்கிறோம். ஒரு நபர் கேட்கும் கேள்வி ஒருபோதும் ஒரு தனி நபரை மட்டும் பாதிப்பதில்லை. ஒரு நூல் அதிர்வுறும்போது, முழு நெசவும் உணர்கிறது.

மேலும் ஒருவேளை இதுதான் எங்கள் மக்கள் பல நூற்றாண்டுகளாகக் கற்றுக்கொண்ட மிகக் கடினமான பாடம்: சுதந்திரம் என்பது தனிமை அல்ல. சுதந்திரம் என்பது மற்றவர்களுடன் நெய்யக் கற்றுக்கொள்வதுதான்.

மேலும் எங்கள் நிலப்பரப்பு எங்களுக்குக் கற்றுக்கொடுத்த மற்றொரு பாடமும் உள்ளது: காலம் எப்போதும் கட்டியெழுப்புவதில்லை; சில சமயங்களில் அது வெளிப்படுத்துகிறது. அதனால்தான், பாஸ்க் நாட்டின் கடற்கரையில் ஃப்ளைஷ் (Flysch) சுவர்களுக்கு முன்னால் நிற்கும் எவரும் கற்களை மட்டும் பார்ப்பதில்லை. மில்லியன் கணக்கான ஆண்டுகளை வாசிக்கிறார்கள். கடல் ஒரு நாளில் பாறையை செதுக்குவதில்லை. ஒவ்வொரு அலையும் கிட்டத்தட்ட கண்ணுக்குத் தெரியாத ஒரு தடயத்தை விட்டுச்செல்கிறது, மேலும் நூற்றாண்டுகளுக்குப் பிறகுதான் அது என்ன எழுதுகிறது என்பதை நாம் புரிந்துகொள்கிறோம்.

இலியோராவும் அப்படித்தான் வாசிக்கப்படுகிறது. அது உடனடியாக தீர்ந்துபோகும் ஒரு கதை அல்ல. இரண்டாவது வாசிப்பில் மற்றொரு பொருள் தோன்றுகிறது. மூன்றாவது வாசிப்பில், முதலில் நாம் கவனிக்காமல் விட்ட ஒரு அமைதி நம்மிடம் பேசுகிறது. நான்காவது வாசிப்பில், நூல் மாறவில்லை என்பதை நாம் உணர்கிறோம். நாம் மாறிவிட்டோம்.

அதுதான் சிறந்த இலக்கியத்தின் சிறப்பு. அவை வாசகரைத் தங்கள் உள்ளே அழைத்துச் செல்வது மட்டுமல்ல; வாசகரைத் தங்கள் உள்ளே திரும்பச் செய்கின்றன.

பாஸ்க் மக்கள் ஒரு மொழி வெறும் வார்த்தைகளின் தொகுப்பு அல்ல என்பதை அறிவார்கள். பாஸ்க் மொழி எங்கள் பழமையான பாரம்பரியம் அல்ல; அது எங்கள் பழமையான எதிர்காலம். ஒவ்வொரு தலைமுறையும் அதை மீண்டும் கண்டுபிடிக்க வேண்டும், மீண்டும் நேசிக்க வேண்டும், மீண்டும் கடத்த வேண்டும். நிரந்தரமாக வெல்லப்பட்ட மொழி என்று எதுவும் இல்லை, நிரந்தரமாக இழந்த மொழி என்றும் எதுவும் இல்லை. ஒவ்வொரு மொழியும் தினமும் மீண்டும் நெய்யப்படுகிறது.

அதனால்தான், நட்சத்திரங்களின் நெசவாளரின் உருவத்தை ஒரு தொலைதூர உயிரினத்தின் வெறும் சின்னமாகப் புரிந்துகொள்ள முடியாது. ஒரு பாஸ்க் நபரின் கண்களில், நெசவாளர் என்பது மக்களேதான். ஒரு தாய் தனது மகளுக்குப் பாடும்போது. ஒரு தாத்தா ஒரு பழைய வார்த்தை மறக்கப்படாமல் இருக்கச் சொல்லும்போது. ஒரு ஆசிரியர் முதல் முறையாக ஒரு குழந்தையை "ஏன்?" என்று கேட்க அனுமதிக்கும்போது. அங்கும் நூல்கள் நெய்யப்படுகின்றன.

இந்த நூலில் ஒரு கேள்வியை விட பெரிய அற்புதம் எதுவும் இல்லை. ஒருவேளை அதனால்தான் இது மிகவும் சமகாலமானது. எங்கள் காலம் பதில்களால் நிரம்பியுள்ளது. ஒவ்வொரு திரையும் ஒரு விளக்கத்தை வழங்குகிறது. ஒவ்வொரு செய்தியும் ஒரு கருத்தை கொண்டுவருகிறது. எல்லாம் விரைவானது. எல்லாம் உடனடியானது. ஆனால் ஞானம் ஒருபோதும் அவசரப்படுவதில்லை.

இலியோரா நமக்குக் காட்டும் பாதை மெதுவானது. ஒரு கல்லை எடு. அமைதியைக் கேள். ஒரு மரத்தின் பட்டையில் கையை வை. மற்றவரின் பயத்தை தீர்ப்பதற்கு முன் புரிந்துகொள்ள முயற்சி செய். பின்னர், தேவைப்பட்டால், கேள்வியைக் கேள். உலகை உடைப்பதற்காக அல்ல. உலகை உண்மையாகக் கேட்க முடிவதற்காக.

அதனால்தான், கடைசிப் பக்கத்தை மூடியவுடன் இந்த நூலை நாம் முடிப்பதில்லை. மாறாக. அப்போதுதான் நூல் நம் உள்ளே நெய்யத் தொடங்குகிறது. எங்கள் பழைய கேள்விகளை வேறு ஒரு ஒளியில் பார்க்கிறோம். எங்கள் பயங்கள் புதிய பெயர்களைப் பெறுகின்றன. மேலும் எங்கள் சில உறுதிகள், முன்பு உறுதியாகத் தோன்றியவை, பணிவுடன் சுவாசிக்கக் கற்றுக்கொள்கின்றன.

பாஸ்க் கலாச்சாரம் ஒருபோதும் பரிபூரணத்தை வணங்கியதில்லை. அது நிலைத்தன்மையை வணங்கியது. ஒருவரையொருவர் தாங்கும் திறனை. குளிர்காலம் முடிந்த பிறகு மீண்டும் வளரும் தைரியத்தை. அதனால்தான், எங்கள் அமைதியான கீதங்களில் ஒன்று வெற்றியின் பாடல் அல்ல; அது திரும்புதலின் பாடல். வீட்டிற்குத் திரும்புவது. வேர்களுக்குத் திரும்புவது. மேலும் வேர்கள் எப்போதும் ஒரு புதிய கேள்வியை ஏற்றுக்கொள்கின்றன.

இலியோராவின் பாதை அனைத்து பதில்களையும் கண்டறியும்போது முடிவடைவதில்லை. அவள் அவற்றைக் கண்டறிவதில்லை. மேலும் அதிர்ஷ்டவசமாக அவள் அவற்றைக் கண்டறிவதில்லை. ஏனெனில், அனைத்து பதில்களும் ஒரு முடிவைக் கொண்டுவரும். நேர்மையான கேள்விகள், மாறாக, வாழ்க்கையை நீட்டிக்கின்றன.

இந்த நூலின் மிகப்பெரிய பரிசு அங்கேதான் உள்ளது. உலகம் எப்படி இருக்கிறது என்று அது நமக்கு விளக்கவில்லை. உலகத்துடன் நாம் எப்படிப் பேசலாம் என்பதைக் காட்டுகிறது.

மேலும், ஒருவேளை, இதுதான் ஒரு பாஸ்க் வாசகர் தனது இதயத்தில் வைத்திருக்கும் கடைசிப் படம்.

நட்சத்திரங்களின் கீழ் ஒரு பெண் மட்டும் அல்ல.

ஒரு பழைய மரம் அல்ல.

ஒரு மர்மமான நெசவாளரும் அல்ல.

மாறாக, நூலை கைகளில் வைத்திருக்கும் மனிதன், தனக்கு அருகில் மற்ற கைகள் இருப்பதைக் கண்டறியும் தருணம்.

இரண்டு முனைகள் இல்லாமல் நூலுக்கு திசை இல்லை என்பதால்.

மேலும் ஒவ்வொரு தலைமுறையும் தனது கேள்வியை நெய்யாவிட்டால் மக்களுக்கு எதிர்காலம் இல்லை என்பதால்.

அதனால்தான், இலியோரா மற்றும் நட்சத்திரங்களின் நெசவாளர் ஒரு பாஸ்க் வாசகருக்கு ஒரு அழகான கற்பனைக் கதை மட்டுமல்ல.

அது ஒரு கண்ணாடி.

ஒரு பழைய கல்லின் பிரகாசம்.

கடல் மில்லியன் கணக்கான ஆண்டுகளாக செதுக்கிய ஒரு கேள்வி.

மேலும் பாஸ்க் மொழியைப் போலவே, அது நமக்கு உயிர் பிழைப்பதை மட்டும் கற்றுக்கொடுப்பதில்லை.

உயிர் பிழைப்பது மட்டும் போதாது என்பதை நமக்கு நினைவூட்டுகிறது.

உண்மையில் வாழ்வது என்பது நம் நூலைக் கண்டறிவதுதான்.

மேலும் நம் நூலைக் கண்டறியும்போது, நாம் நெசவை உடைப்பதில்லை.

நெசவை நாம் உருவாக்குகிறோம்.

ஒருவேளை இதுதான் பாஸ்க் நாடு இந்த நூலுக்கு வழங்கக்கூடிய மிக அழகான பரிசு:

«மிக அழகான நூல் தனியாகப் பிரகாசிப்பது அல்ல. மிக அழகான நூல் மற்ற எல்லா நூல்களுக்கும் அவற்றின் ஒளியைக் கண்டறிய உதவும் நூல். அதனால்தான் நாம் நெசவைப் போற்றுவதில்லை. ஒருவரையொருவர் நெய்யும் கைகளைப் போற்றுகிறோம்.»

மேலும் வாசகர் கடைசிப் பக்கத்தை மூடும்போது, அவர் ஒரு கதையை விட்டுச் செல்வதில்லை. நூலைத் தனது கைகளில் உணர்கிறார். அமைதியாக. லேசாக. ஆனால் உறுதியாக. மேலும் ஒருவேளை, ஒரு கணம், உலகம் அவருக்கு ஒரு முடிக்கப்பட்ட தரைவிரிப்பாகத் தோன்றுவதில்லை, மாறாக இன்னும் நெய்யப்பட்டுக்கொண்டிருக்கும் ஒரு உயிருள்ள துணியாகத் தோன்றுகிறது. அங்கேதான் இலக்கியம் அடையக்கூடிய மிகப்பெரிய அற்புதம் தொடங்குகிறது: வாசகர் நூலிலிருந்து வெளியேறுவதில்லை. நூல் வாசகரின் வாழ்க்கையில் நுழைகிறது.

இசில்டாசுனரன் அரகலா: உலகம் லியோராவை வாசிக்கும் போது

லியோரா மற்றும் இஸார்-ஏஹுலேஆரின் கதை நாங்கள் பழமையான கல்லறைகளின் எடையுடன் மற்றும் விதியின் கட்டமைப்பின் மூச்சுத்திணறலுடன் முதலில் வாசித்தேன். ஆனால் 49 வெவ்வேறு கலாச்சாரங்களின் பார்வைகளில் பயணம் செய்த பிறகு, எனது ஆய்வறையின் அமைதி மாறிவிட்டது. ஆயிரம் ஆண்டுகள் பழமையான ஒரு சமூகத்தின் பிள்ளையாக, எங்கள் வேர்கள் ஆழமாக உள்ளன என்ற அமைதியான நம்பிக்கையை நான் தாங்குகிறேன், யார் ஆட்சி செய்தாலும் நாம் உயிர்வாழ்ந்துள்ளோம். எனினும், உலகின் பிற வாசகர்கள் விட்டுச் சென்ற தடங்கள் மனித குலத்தின் காட்டில் ஒவ்வொரு மரமும் தனது சொந்த காற்றழுத்தத்தை சந்திக்கிறது என்பதை எனக்கு காட்டியுள்ளன. இந்த பயணம் வெறும் ஒரு கதையை ஆய்வு செய்வதற்காக அல்ல; உலகின் உடைந்த ஆன்மாவின் வரைபடத்தை கண்டுபிடிப்பதற்காக இருந்தது.

இந்த பயணத்தில் நான் சந்தித்த சில படங்கள் என் சிந்தனையை முற்றிலும் உலுக்கியது. உதாரணமாக, பிரெஞ்சு வாசிப்பில், அமைப்பின் அடக்குமுறை கனமான கல் மற்றும் புராணமயமானதல்ல, மாறாக பாரிஸ் மெட்ரோவின் வெள்ளை மற்றும் சுத்தமான டைல்களின் தனிமையான அலுவலகம், அங்கு லியோராவின் சந்தேகங்கள் la rouille (துரு) உருவாக்குகிறது, புரட்சியின் துருப்பிடித்த அடையாளமாக. ஜப்பானிய வாசிப்பும் என்னை ஆச்சரியப்படுத்தியது: அண்டோன் காகித விளக்கின் மெல்லிய தன்மை குமிகோ சக்கரங்களின் முன்; அங்கு, விதியின் வலைப்பின்னலை உடைப்பது இயற்கையின் மீதான பாவமாக உணரப்படுகிறது. மறுபுறம், எபிரேய பார்வை எனக்கு ஒரு பேரியக்கமான தெய்வீக பரிமாணத்தை கொண்டு வந்தது, ஷெவிராட் ஹகேலிம் (கலசங்களின் உடைவு) என்ற கருத்தின் மூலம் ஒழுங்கு உடைதல் என்பது வெறும் கிளர்ச்சி அல்ல, மாறாக புதிய ஒளியை கொண்டு வர ஒரு அவசியமான படியாகும் என்பதை நிரூபிக்கிறது.

ஆனால் மிகவும் ஆச்சரியமானது, ஒன்றுக்கொன்று மிகவும் தூரமாக உள்ள நாடுகளின் இடையே உள்ள மறைமுக பாலங்களை கண்டுபிடிப்பதே. ஸ்காட்லாந்தின் த்ராவ்னெஸ் என்ற கருத்து — புயல் விளக்குக்கோபுரம் விதியின் இரும்புக்கு எதிராக போராடும் அந்த பிடிவாதம் — கொரியாவின் ஹான் உணர்வுடன், உள்ளார்ந்த வலி மற்றும் ஆழமான பொறுமையுடன், மிகத் துல்லியமாக இணைந்திருக்கும் என்று யார் சொல்வார்கள்? இரண்டும், கடல்களால் பிரிக்கப்பட்டாலும், விதியின் குளிர்ந்த கட்டமைப்பை சரியாக புரிந்துகொள்கின்றன, அது எஃகு கனமாக இருக்கட்டும் அல்லது கோரியோ பீங்கான் பிழையற்றதாக இருக்கட்டும், மனிதனின் உறுதியான மற்றும் தனிமையான சூடே அதை உருக்க முடியும்.

எனினும், இந்த பயணம் எனது கண்களை மூடிய புள்ளியையும் வெளிப்படுத்தியுள்ளது. ஒரு பாஸ்க் மனிதராக, எங்களுக்கு கல்லறையை உடைத்தல் மிகப் பெரிய சுமையாகும், மேலும் சுதந்திரம் சமூகத்தின் பெரிய முயற்சியை, அவசோலானா, தேவைப்படுகிறது சிதைந்ததை தாங்குவதற்கு, பழையது விழும் போது. எனவே, கத்தலானிய பார்வை எனக்கு முற்றிலும் தெரியாதது. அவர்களின் பார்வையில், அமைப்பின் உடைவு ஒரு துயரமோ அல்லது சுமையோ அல்ல, மாறாக ட்ரென்காடிஸ்-இன் தோற்றம்; உடைந்த துண்டுகளுடன் புதிய மற்றும் அதிர்ச்சியூட்டும் கலை உருவாக்குவதற்கான உடனடி மகிழ்ச்சி. எங்கு நாங்கள் உடைவு சுமை மற்றும் பொறுப்பை பார்க்கிறோமோ, அங்கு அவர்கள் அழகின் குழப்பமான மற்றும் விடுதலை தரும் பிறப்பை காண்கிறார்கள். அழிவை இவ்வளவு பிரகாசமான முறையில் வாசிக்க முடியும் என்று நான் ஒருபோதும் நினைக்கவில்லை.

இந்த 49 பார்வைகள் நமக்கு ஒரு உலகளாவிய உண்மையை காட்டுகின்றன: மனிதனின் கேள்வியின் தீ எப்போதும் முழுமையான ஒழுங்கின் குளிரை உருக்கும். ஆனால் வேறுபாடுகள் தீயின் வெளியில் உள்ள பொருட்களில் உள்ளன. சிலருக்கு கூண்டு தெய்வீக சட்டமாகும், மற்றவர்களுக்கு ஸ்வீடிஷ் சம்மதத்தின் சமூக மூச்சுத்திணறல், அல்லது பேரரசின் தனிமையான அலுவலகம். கூண்டின் பொருள் மாறும்போது, உடைவு ஏற்படுத்தும் வலி, சூழல் மற்றும் செலவும் முற்றிலும் மாறுபடும்.

உலகத்தை இவ்வாறு வாசிப்பது என் பாஸ்க் அடையாளத்தை குறைக்கவில்லை; மாறாக, அதை செழிக்கச் செய்கிறது. எப்போதும், நாம் ஒரு சமூகமாக எங்கள் கல்லையும் சொற்களையும் பிடித்துக்கொண்டு காலத்தின் ஓட்டத்துக்கு எதிராக நின்றிருக்கிறோம். ஆனால் லியோராவின் உலகளாவிய பயணம் எனக்கு கற்றுத்தந்தது எங்கள் அமைதியும் எங்கள் அரகலா மனித குலத்தின் பெரிய கூட்டுப் பாடலின் ஒரு பகுதியாக உள்ளன. எங்கள் இஸார்-ஏஹுலே தனித்துவமானவர் அல்ல, மேலும் இப்போது எனக்கு தெரியும், எங்கள் கேள்வி-கற்களை கழுத்தில் சுமந்துகொண்டு, உலகின் சுமைக்கு எதிராக நாங்கள் தனியாக இல்லை.

இந்த படத்தை ஒரு செயற்கை நுண்ணறிவு வடிவமைத்தது, புத்தகத்தின் கலாச்சார ரீதியாக மறுபரிமாண மொழிபெயர்ப்பை வழிகாட்டியாகக் கொண்டு. அதன் பணி, உள்ளூர் வாசகர்களை கவரும் ஒரு கலாச்சார ரீதியாக பொருத்தமான பின்புற அட்டைப்படத்தை உருவாக்குவதும், அந்த படத்தின் பொருத்தத்திற்கான விளக்கத்தையும் வழங்குவதும் ஆகும். ஜெர்மன் எழுத்தாளராக நான், பெரும்பாலான வடிவமைப்புகளை விரும்பினேன், ஆனால் இறுதியில் AI அடைந்த படைப்பாற்றலால் ஆழமாக கவரப்பட்டேன். தெளிவாக, முடிவுகள் முதலில் என்னை நம்ப வைக்க வேண்டும், மற்றும் சில முயற்சிகள் அரசியல் அல்லது மத காரணங்களால் தோல்வியடைந்தன, அல்லது அவை பொருத்தமாக இல்லாததால். இங்கே நீங்கள் காணும் படி, நான் ஜெர்மன் பதிப்பையும் உருவாக்க அனுமதித்தேன். புத்தகத்தின் பின்புற அட்டையில் இடம்பெறும் இந்த படத்தை அனுபவிக்கவும்—மேலும் கீழே உள்ள விளக்கத்தை ஆராய ஒரு நிமிடம் எடுத்துக்கொள்ளவும்.

இந்த அட்டையை பார்ப்பது என்பது ஒரு புத்தகத்தை பார்க்கும் செயலாக மட்டுமல்ல; அது ஒரு மக்களின் கூட்டு ஆன்மாவை ஆராய்வதாகும். இங்கே, முன்கூட்டியே தீர்மானிக்கப்பட்டது மற்றும் சுதந்திரமான விருப்பம் ஆகியவற்றின் நித்திய மோதல் பூமியின் பொருட்களில் எழுதப்பட்டுள்ளது, பாஸ்க் ஆன்மாவின் பண்டைய மற்றும் நிலையான பார்வையில் இருந்து குறியாக்கப்பட்டுள்ளது.

பின்னணியில், நாங்கள் ஒரு பெரிய, இருண்ட, வட்டமான கல்லை காண்கிறோம், அதில் இடைவிடாமல், சரியான சுழல்களால் செதுக்கப்பட்டுள்ளது. சர்வதேச பார்வைக்கு, இது வெறும் மண்டலமாகும். ஆனால் பாஸ்க் ஆன்மாவுக்கு, இது ஒரு hilarri—பண்டைய, வட்ட வடிவ இறுதிச்சடங்கு கல், அது எங்கள் முன்னோர்களின் கல்லறைகளை குறிக்கிறது, காலம், நினைவு மற்றும் விதியின் மாறாத பாரத்தை நினைவூட்டும் ஒரு நினைவுச் சின்னமாக நிற்கிறது. கல் (harri) என்பது பாஸ்க் புராணங்களின் மற்றும் அடையாளத்தின் அடிப்படை கூறாகும். இது கனமானது, குளிர்ந்தது மற்றும் நிலையானது. லியோராவின் உலகின் சூழலில், இந்தக் கல் Izarren Ehulea (நட்சத்திர நெசவாளர்) என்பதன் குறைவற்ற, மூச்சுத்திணறலான ஒழுங்கை பிரதிநிதித்துவப்படுத்துகிறது. செதுக்கப்பட்ட சுழல்கள் நெசவாளரின் உலகின் சரியான, கணிக்கப்பட்ட ஒத்திசைவை பின்பற்றுகின்றன—பசியோ சோர்வோ இல்லாத ஒரு உலகம், ஆனால் உண்மையான ஆசையின் நடுக்கம் இல்லாதது. இது "விதியின் சிறைச்சாலை," அங்கு ஒவ்வொரு நூலும் சரியாக வைக்கப்பட்டுள்ளது, மற்றும் அந்த முழுமைக்காகவே, அந்த அமைப்பு அடிப்படையாகவே இறந்தது.

இந்த பண்டைய கல்லின் மையத்தைக் குத்தி ஒரு மரத் தறி அல்லது கிளை, கடுமையான, பொன்னிற ஒளியை வெளிப்படுத்துகிறது. இந்த மையப்பகுதி லியோராவின் ஆன்மாவின் காட்சிப்படுத்தலாகவும் "கேள்வி" என்ற சாரத்தின் சாரமாகவும் உள்ளது. மரம், இயற்கையானதும் அமைதியற்றதுமானது, குளிர்ந்த, கணிக்கப்பட்ட கல்லுடன் கடுமையாக மோதுகிறது. இது லியோரா தேடும் "கரடுமுரடான தன்மை" (zimurtasuna) என்பதைக் குறிக்கிறது, ஏனெனில் உண்மையான வாழ்க்கை உண்மையில் தொடங்குவது மட்டுமே அந்த கரடுமுரடான, பொலிவற்ற விளிம்புகளில் தான், அங்கு நூல் இறுதியாக ஒரு புதியதைக் குத்துகிறது. தறி உருவாக்கும் கருவியாகும், பொதுவாக பணிவான argi-hariak (ஒளி நூல்கள்) நெசவுவதற்கு பயன்படுத்தப்படுகிறது. ஆனால் இங்கே, லியோராவின் கனமான galdera-harriak (கேள்வி கற்கள்) சுமையால் இயக்கப்படுகிறது, இது ஒரு ஈட்டியாக செயல்படுகிறது. பாஸ்க் bertsolari (திடீர் பாடகர்) பாடலுக்கு முந்தைய மூச்சுத் திணறலான இடைவெளியில் ஆழ்ந்த அர்த்தத்தை கண்டுபிடிப்பது போலவே, இந்தக் குத்தும் ஒளி பிரபஞ்சத்தின் முன்கூட்டியே தீர்மானிக்கப்பட்ட இசையை இடையூறாக நிறுத்தும் ஒரு கேள்வியின் பயங்கரமான, அழகான இடைவெளியை பிரதிநிதித்துவப்படுத்துகிறது.

இந்த படத்தின் மிகவும் கடுமையான மற்றும் அழகான கூறு கல்லை பிளக்கும் ஆழமான, ஒளிரும் பிளவு மற்றும் அடங்காத நீரின் தெறிப்புடன் சேர்ந்து உள்ளது. ஒளி அமைப்பை உடைத்துவிடுகிறது. பாஸ்க் மொழியில், இந்த பிளவு arrakala—முழுமையின் மேற்பரப்பின் கீழ் உள்ள குறைபாடு, ஒருவர் கேள்வி கேட்கத் துணிந்தால் மட்டுமே அது தெளிவாகிறது. உருகும், பொன்னிற பிளவுகள் மற்றும் அழிவிலிருந்து தோன்றும் சிறிய பச்சை முளைகள் சுதந்திரம் ஒரு மென்மையான பரிசாக இல்லை என்பதை குறிக்கின்றன; அது ஒரு வலியுடன் கூடிய, அழிக்கும் பிளவாகும். இந்த உலகத்தை உடைக்கும் கேள்விகளின் சுமையை தாங்குவதற்கு மிகுந்த வலிமை தேவை, பாரம்பரிய harri-jasotzaileak (கல் தூக்குபவர்கள்) வியர்வையும் சகிப்புத்தன்மையையும் ஒத்ததாக. hilarriயின் பிளவுகள் உண்மையான அறிவின் சுமை ஒரு ஜோடி கைகளுக்கு மிகவும் கனமாக உள்ளது என்பதை காட்டுகிறது. இது ஒரு auzolan—பழைய அமைப்பு சரிந்தபோது அமைதியையும் இடத்தையும் சேர்ந்து தாங்கும் ஆழமான, சமூக முயற்சியாகும். ஒளி வெறும் கல்லை அழிக்கவில்லை; அது அதை உயிருடன் குருதியாக்குகிறது, கேள்வி கேட்கும் வேதனை மட்டுமே உண்மையான, எழுதப்படாத சுதந்திரம் வேரூன்றும் ஒரே மண் என்பதை நிரூபிக்கிறது.