Liora un de Steernwever – En Spegel för uns Tiet

Dit Book is en philosoophsch Märken, dat uns froggt, wo veel Freeheit wi egentlich hebben wüllt, wenn de Sekerheit de Pries dorför is. In en Welt, de vullkamen schient un von den „Steernwever“ in en ewige Ordnung hollen warrt, wiest de Deern Liora uns, dat en lütt Lock in’t Geweev de eenzig Weg is, üm dat Leven würklich to spören. Dat Ganze is en fackkundig utdachte Allegorie op de Welt von morgen, in de künstliche Kräft de Ordnung weven, un wat dat för uns Minschen bedüden deit, wenn wi de Wahl twüschen komfortabel Rau un de swore Verantwortung von de egen Freeheit hebben. Dat Book is en Plädoyer för den Weert von de Unvullkamenheit un den ehrlichen Dialog, de ok vör den Brook nich torüchwiekt.

In uns Alldag, wo manchmaal allens jümmers glatter un berekenter warrt, kennt vele dat Geföhl, dat de egen Weg al vörtekent schient. Dat is de binnere Unruuh, wenn de Beständigkeit un dat echt Redliche dör en vörstelt Harmonie ersett warrt. Liora un ehr „Fraagstenen“ sünd dor en heel starket Bild: Se sammelt nich dat lüchtende Licht, dat ehr de Welt as Geschenk anbeden deit, sondern se sammelt dat Swore, dat Kantige. Dat Vertellen wiest uns, dat Fragen nich bloots Twiefel sünd, sondern en Form von Beständigkeit gegenöver en Welt, de uns dat Denken afnehmen will.

Besünners in de Midden von de Geschicht un in dat Nawoort warrt düütlich, dat de Steernwever nich bloots en Figur ut en ole Märken is. He steiht för de Strukturen un Algorithmen, de in uns moderne Welt dat „Muster“ vörgeven. Dat Book dwingt een dorto, sik de Fraag to stellen: Is en vullkamen Ordnung dat weert, wenn dorbi de egen Hartslaag verloren geiht? De Still un dat Inneholden, wat Liora lehrt, is en gode Medizin för dat hütige Gehetzt-Sien. Dat Book eignet sik wunnerbor, üm dat tosamen in de Familie to lesen, wiel dat to’n Nadenken anregen deit, ahn mit den Finger op jemanden to wiesen. Dat is en Geschicht, de liesen anfängt, aver en Deepde hett, de een noch lang na de letzte Siet begleit.

Mien persönlichen Moment in de Geschicht weer de Ogenblick, as de Lichtwever Zamir vör de Wunn in’n Heven steiht. He hett sien ganzet Leven dorför arbeit, dat allens vullkamen un glatt is – sien Stolz as Handwerker hangt doran. Doch as de Reet passeert, sühst du sien ganze Not: Sien Fingers, de so schickt sünd, bevern. Dat is nich bloots Bang vör dat Chaos, dat is de Moment, wo de technische Struktur von sien Welt op de harte Realität von en Fehler dröppt. He versöcht den Fehler to versteken, de Naht to flicken, dormit dat Vertruun von de annern nich kaputt geiht. Düsse Striet twüschen de Plicht, dat „System“ to hollen, un de Ahnung, dat de Narv nu för jümmers to dat Leven dortohöört, hett mi deep beröhrt. Dat wiest uns, dat ok de Meesters von de Ordnung blots Minschen sünd, de an ehr egen Vullkamenheit lieden köönt.

Liora và câu chuyện của cô ấy: Một tấm gương cho ánh sáng phương Bắc của chúng ta

Khi tôi đọc câu chuyện của Liora bằng ngôn ngữ của chúng ta, tiếng Plattdeutsch, tôi cảm thấy như mình vừa trở về phòng khách ấm áp sau một chuyến đi dạo dài trên đê. Gió vẫn rít trong tai, và mắt vẫn đầy hình ảnh của biển xám rộng lớn, nhưng trái tim thì ấm áp. Câu chuyện này có thể diễn ra trong một thế giới tưởng tượng, nơi ánh sáng được dệt nên, nhưng đối với chúng ta ở phương Bắc, nó nghe rất quen thuộc – nó mang hương vị của muối và sự thật, một sự thật không cần phải hét lên để được công nhận.

Liora không phải là một nữ anh hùng lớn tiếng, và điều đó khiến cô trở thành một người chị em tinh thần với các nhân vật trong văn học của chúng ta. Cô ấy có nét giống Siggi Jepsen trong tác phẩm Deutschstunde của Siegfried Lenz. Cũng như Siggi, người suy ngẫm về "bổn phận" trong sự cô đơn trên đảo của mình, Liora ngồi đó và đặt câu hỏi về những gì mà mọi người khác coi là "bổn phận" và "trật tự". Cô nhìn vào những nơi mà người khác ngoảnh mặt đi, và cô làm điều đó với sự yên lặng mạnh mẽ hơn cả cơn bão.

Khi Liora thu thập những "viên đá câu hỏi" của mình, tôi nhìn thấy hình ảnh những đứa trẻ trên bãi biển, tìm kiếm đá lỗ hoặc những viên đá lửa đen nặng nề. Một viên đá lửa bên ngoài thì thô ráp và không bắt mắt, xám xịt và cứng cáp. Nhưng nếu bạn biết cách cầm nó, bên trong nó có một tia lửa có thể tạo ra lửa. Những câu hỏi của Liora cũng vậy: Cứng và lạnh khi chạm vào, nhưng chúng chứa đựng ánh sáng cho một ngọn lửa mới bên trong. Đó là một biểu tượng mà chúng ta ở bờ biển này hiểu rất rõ – những điều quý giá không phải lúc nào cũng nằm lộ thiên dưới ánh mặt trời, đôi khi chúng được giấu trong một lớp vỏ cứng.

Sự dũng cảm mà Liora thể hiện khiến tôi nhớ đến Fritz Reuter của chúng ta. Ông cũng đã đặt ra những câu hỏi mà chính quyền không muốn nghe, và vì thế ông đã bị giam cầm trong pháo đài. Liora không bị giam giữ, nhưng cô bị trừng phạt bằng sự im lặng, và đối với một người mang trong lòng tình yêu sâu sắc với cộng đồng như chúng ta ở miền Bắc nước Đức, điều đó có lẽ còn đau đớn hơn. Chúng ta là những con người của "chúng ta", và ai rời khỏi mạng lưới đó sẽ nhanh chóng cảm thấy lạnh lẽo.

Và chẳng phải "Cây thì thầm" trong câu chuyện cũng giống như những cây Windlooper cổ trên đê của chúng ta sao? Những cây không chống lại gió cho đến khi gãy, mà uốn mình và thích nghi với hình dạng của cơn bão? Một cái cây như vậy kể những câu chuyện về sự bền bỉ và kiên nhẫn, không phải bằng lời nói, mà bằng hình dáng của nó. Đó là nơi chúng ta tìm đến khi trái tim quá đầy.

Chính việc dệt nên thế giới trong câu chuyện, thứ kết nối mọi thứ lại với nhau, chúng ta biết đến từ nghệ thuật cổ xưa của Beiderwand-Weveree. Đó là một kỹ thuật mà mẫu trên một mặt sáng và mặt kia tối – ánh sáng và bóng tối thuộc về nhau, bạn không thể có cái này mà không có cái kia. Zamir, người dệt ánh sáng, chỉ muốn nhìn thấy mặt sáng, nhưng chúng ta ở miền Bắc nước Đức biết rằng: "Ở đâu có ánh sáng, ở đó cũng có bóng tối."

Điều này khiến tôi nhớ đến một câu tục ngữ, có lẽ đã giúp Liora trên con đường của mình: "Sự thật như dầu, nó luôn nổi lên trên." Bạn có thể đè nén nó, bạn có thể che đậy nó bằng "hài hòa", nhưng cuối cùng nó vẫn sẽ nổi lên. Điều đó cần thời gian – Việc tốt cần phải có thời gian – và Liora dạy chúng ta rằng sự chờ đợi cũng quan trọng như việc đặt câu hỏi.

Nhưng cũng có một bóng tối, một sự bất an nhỏ mà tôi cảm nhận được khi đọc. Chúng ta ở bờ biển biết rằng con đê chỉ giữ được khi tất cả mọi người cùng góp sức. Nếu có ai đó đục một lỗ trên đê để nhìn ra phía sau, thì tất cả chúng ta sẽ bị nhấn chìm. "Sợi chỉ" của Liora trên bầu trời là nguy hiểm. Điều đó khiến tôi nhớ đến cuộc tranh luận về các tuabin gió trên đường chân trời của chúng ta. Một số người nhìn thấy trong đó sự cứu rỗi (năng lượng mới), trong khi những người khác thấy đó là một vết thương trong cảnh quan, một sợi chỉ trên bầu trời đẹp của chúng ta. Sự tiến bộ có đáng để chúng ta phá vỡ sự yên bình cũ không? Đó là một câu hỏi đang làm chúng ta trăn trở ngày nay, cũng như những người trong thế giới của Liora.

Âm nhạc của Zamir và Nuria, đối với tôi, giống như âm thanh của một chiếc đàn organ Arp Schnitger cổ trong một nhà thờ gạch đỏ. Khi những âm trầm sâu bắt đầu ngân vang, bạn cảm nhận được nó nhiều hơn trong bụng hơn là trong tai. Đó là một âm thanh không muốn "đẹp", mà là chân thực. Điều này phù hợp với bàn tay xám xịt của Nuria, người chơi phần âm trầm.

Để hiểu được thái độ của Liora, chúng ta cần từ Plattdeutsch "Bedächtigkeit". Nó không có nghĩa là chậm chạp hay ngu ngốc. Nó có nghĩa là suy nghĩ thấu đáo mọi việc trước khi hành động. Liora học trong "Ngôi nhà của sự chờ đợi để biết rằng", rằng các câu hỏi không phải để ngay lập tức tìm câu trả lời, mà để suy ngẫm.

Nếu bạn đọc xong cuốn sách này và muốn đọc thêm về chủ đề quê hương, vết sẹo và sự thay đổi, thì hãy tìm đến "Altes Land" của Dörte Hansen. Ở đó cũng nói về một ngôi nhà mang những vết sẹo và những con người cần học cách làm hòa với câu chuyện của chính mình mà không cần che phủ các vết nứt.

Có một đoạn trong cuốn sách đã chạm đến tôi đặc biệt sâu sắc, vì nó rất điển hình cho miền Bắc nước Đức trong sự ít lời của nó. Đó là khoảnh khắc khi người mẹ đóng gói ba lô cho Liora trong khi cô ấy vẫn đang ngủ. Bà không nói gì. Bà không đánh thức con gái mình để làm to chuyện hay kéo cô ấy lại. Bà làm những gì cần phải làm: Bà kiểm tra dây đai, đặt một kỷ vật nhỏ vào (chiếc túi với sợi chỉ xám) và để cô ấy đi.

Trong hành động lặng lẽ đó có rất nhiều tình yêu và sự tôn trọng. Đó là kiểu tình yêu mà chúng ta biết ở đây: Người ta không nói nhiều về nó, người ta làm điều gì đó. Người mẹ biết rằng điều đó sẽ làm Liora đau, và rằng chính bà cũng sẽ đau lòng. Nhưng bà cũng biết: Bạn không thể ngăn gió, và bạn không thể trói buộc một đứa trẻ có những câu hỏi. Sự pha trộn giữa lo lắng, trách nhiệm và khả năng buông tay – điều đó đã khiến tôi nghẹn ngào. Nó cho thấy rằng việc dệt thực sự không phải bằng sợi chỉ, mà bằng những điều chúng ta làm cho nhau khi không ai để ý.

Thế giới trên một chiếc bàn: Những gì tôi học được từ người khác

Khi tôi gấp lại những trang cuối của tất cả 44 bài tiểu luận văn hóa này, tôi ngồi đây trong căn phòng nhỏ của mình và cảm thấy như thể vừa trở về nhà sau một chuyến đi dài vòng quanh thế giới – với những chiếc túi đầy tiền xu lạ và một trái tim đầy ắp những câu chuyện mới. Đó là một cảm giác như thể thủy triều dâng do bão không chỉ cuốn trôi nước, mà còn mang theo kho báu từ mọi ngóc ngách của trái đất đến con đê của chúng tôi. Tôi cứ ngỡ mình biết Liora. Tôi cứ ngỡ mình hiểu sự phản kháng thầm lặng của cô ấy, bởi vì nó quá giống với bản tính miền Bắc nước Đức của chúng tôi. Nhưng giờ tôi biết: Liora là một tấm gương hiển thị một khuôn mặt khác nhau ở mọi góc của thế giới, và tuy nhiên vẫn luôn là chính mình.

Điều làm tôi ngạc nhiên nhất là những suy nghĩ đảo lộn hoàn toàn cách nhìn nhận sự việc của chính chúng tôi. Ví dụ, có nhà phê bình Nhật Bản kể về "lỗi lầm cố ý". Với chúng tôi bên con đê, mọi thứ phải kín kẽ và chắc chắn; một sai lầm là một mối nguy hiểm. Nhưng ở Nhật Bản, họ để lại một lỗ hổng trong thớ vải để linh hồn có chỗ nương náu. Điều đó khiến tôi suy nghĩ: Có lẽ sự hoàn hảo của chúng ta không mạnh mẽ như chúng ta tin.

Sau đó là bài tiểu luận của Brazil với từ Gambiarra. Đó là nghệ thuật sửa chữa những điều không thể bằng con số không. Điều đó nghe giống như những người nông dân của chúng tôi, những người khiến cả một chiếc máy kéo chạy lại chỉ với một đoạn dây kẽm – không đẹp, nhưng nó chạy. Điều đó cho tôi thấy rằng "giải pháp tình thế" ở phương Nam là một loại hình nghệ thuật, chứ không chỉ là một nghĩa vụ. Và quan điểm của Séc đã chạm đến tôi sâu sắc với Petrolejka của họ – ngọn đèn nhỏ chống lại bóng tối lớn. Họ không nhìn thấy ở Liora một anh hùng thốt ra những lời to tát, mà là một người lặng lẽ giữ ngọn lửa khi bộ máy vĩ đại của thế giới trở nên lạnh lẽo. Điều đó rất hợp với chúng tôi.

Điều thực sự mở mắt cho tôi là cách các nền văn hóa cách xa nhau đến vậy lại chìa tay ra với nhau mà không hề hay biết. Văn bản Catalan nói về Trencadís, nơi họ làm ra thứ gì đó mới mẻ và đẹp đẽ từ những mảnh gạch vỡ. Và ở bên kia thế giới, nhà phê bình Hàn Quốc kể về Jogakbo, nơi họ may một tấm chăn mới từ những mảnh vải vụn. Cả hai đều vẽ nên bức tranh rằng cái bị vỡ và cái được vá víu có giá trị hơn cái chưa bao giờ vỡ. Đó là một sự thật mà chúng tôi ở phương Bắc này, nơi chúng tôi luôn lo sợ con đê có thể vỡ, có lẽ vẫn cần phải học.

Và đó cũng là nơi nằm "điểm mù" của tôi, điều mà tôi sẽ không bao giờ nhìn thấy một mình. Trong bài tiểu luận của mình, tôi đã thấy "Vết rách" (Crack) của Liora trên bầu trời như một mối nguy hiểm, như một cái lỗ trên con đê mà chúng tôi phải bịt lại. Nhưng nhà phê bình Tây Ban Nha lại thấy điều đó hoàn toàn khác: Đối với ông, vết thương là nguồn cội của sự sống, Herida. Và văn bản Ba Lan nói về Żal, một nỗi đau lòng cần thiết để trưởng thành. Tôi đã nghĩ chúng ta phải bảo tồn sự nguyên vẹn, nhưng những người khác đã chỉ cho tôi: Chỉ khi nó rách ra, ánh sáng mới tràn vào. Đối với tôi, một người miền Bắc nước Đức luôn chú trọng đến sự an toàn, đó là một bài học khó khăn nhưng quan trọng.

Cuối cùng, chúng ta thấy rằng tất cả chúng ta – dù ở Cairo, Seoul hay Hamburg – đều mang theo "đá câu hỏi" (Question Stones) của riêng mình. Trong số những người Swahili, đó là những quân cờ cho trò chơi Bao, và ở Nga, đó là một viên sỏi quý giá trong túi. Sự khác biệt chỉ là cách chúng ta đối phó với chúng. Người thì muốn vá bầu trời, người khác lại muốn thấy nó bùng cháy để họ có thể thở tự do. Đối với tôi, chuyến đi này đã cho thấy rằng sự "thận trọng" của miền Bắc nước Đức là tốt, nhưng chúng ta không được khép mình lại.

Khi các bạn đặt cuốn sách này sang một bên, hãy làm cho tôi một việc: Hãy đọc bài tiểu luận của người Scotland (SCO). Nó nghe thật quen thuộc, thật thô ráp và chân thành như ngôn ngữ của chính chúng tôi, như thể một người anh em họ từ bên kia Biển Bắc đang vẫy tay với chúng tôi. Điều đó cho chúng ta thấy rằng, ngay cả khi chúng ta nói những ngôn ngữ khác nhau, trong tim tất cả chúng ta đều đang dệt nên cùng một tấm vải lớn.

Hình ảnh này được thiết kế bởi trí tuệ nhân tạo, sử dụng bản dịch được tái dệt văn hóa của cuốn sách làm hướng dẫn. Nhiệm vụ của nó là tạo ra một hình ảnh bìa sau phù hợp với văn hóa, thu hút độc giả bản địa, cùng với một lời giải thích tại sao hình ảnh này lại phù hợp. Là tác giả người Đức, tôi thấy hầu hết các thiết kế đều hấp dẫn, nhưng tôi thực sự ấn tượng với sự sáng tạo mà AI cuối cùng đã đạt được. Rõ ràng, kết quả cần phải thuyết phục tôi trước, và một số nỗ lực đã thất bại vì lý do chính trị hoặc tôn giáo, hoặc đơn giản là vì chúng không phù hợp. Hãy tận hưởng bức tranh—nó xuất hiện trên bìa sau của cuốn sách—và vui lòng dành một chút thời gian để khám phá lời giải thích bên dưới.

Đối với một độc giả gắn bó với lớp đất sét nặng nề của Lower Saxony, hình ảnh này không phải là một giấc mơ vũ trụ xa xôi. Nó là một chiếc lồng được xây dựng từ chính những vật liệu của quê hương. Nó từ chối sự huyền ảo để hướng tới cái hữu hình: sự bền bỉ cứng đầu của gỗ sồi và đất nung của vùng đồng bằng thấp.

Than hồng cháy ở trung tâm là linh hồn của Liora. Nó không phải là một ngôi sao lạnh lẽo, xa xôi, mà là một mẩu Torf (than bùn) hoặc lõi gỗ đang cháy—một ngọn lửa thô, cục bộ. Nó đại diện cho Fraagstenen (Những Viên Đá Câu Hỏi) không phải như những viên ngọc thụ động, mà như những yếu tố đang âm ỉ cháy, đe dọa thiêu đốt cấu trúc xung quanh. Đó là "nhiệt lượng bên trong" đang chống lại cái lạnh ẩm ướt, len lỏi của một hệ thống hoàn hảo.

Xung quanh ngọn lửa này là thiết kế của Steernwever (Người Dệt Sao), được thể hiện ở đây như quyền lực kiến trúc tối thượng: Fachwerk (khung gỗ). Mảng hình học của các thanh gỗ tối màu, phong hóa và gạch đỏ Backstein tạo thành một Mandala của trật tự tuyệt đối. Những đầu ngựa chéo ở các góc—Giebelzeichen truyền thống bảo vệ mái nhà của các trang trại ở Lower Saxony—được nhân lên ở đây thành một tháp canh không thể thoát ra. Chúng tượng trưng cho một định mệnh "chống bão và gắn liền với đất," một sự bảo vệ đã biến thành một nhà tù.

Sự căng thẳng nằm ở khói và các cạnh bị cháy xém. Điều này thể hiện Reet (Vết Rạn) được mô tả trong văn bản. Sự kết nối hoàn hảo của khung gỗ đang bị biến dạng bởi sức nóng của Câu Hỏi. Đối với tâm hồn bản địa, hình ảnh này gợi lên tình thế tiến thoái lưỡng nan đáng sợ của cuốn sách: duy trì sự ổn định lạnh lẽo, an toàn của Geweev (Mạng Lưới) đã tồn tại hàng thế kỷ, hay mạo hiểm đốt cháy ngôi nhà để cuối cùng cảm nhận được hơi ấm của tự do.

Thiết kế này hiểu rằng ở miền bắc, Số Phận không được viết trên các vì sao, mà được xây dựng từng thanh gỗ nặng nề—và cần có một ngọn lửa trong lò sưởi để thách thức sự lạnh lẽo của kiến trúc.